Menning er skatt­stofn, ekki skraut

Ég hef staðið í þessu harki lengi. Ég hef rekið bari, haldið líklega þúsundir minni tónleika og tekið þátt í risaviðburðum. Þessu fylgja hljóðmenn, listamenn, verktakar og ýmiss konar tæknifólk sem mætir, vinnur og fær greitt.

Eftir öll þessi ár sit ég samt enn oft uppi með sömu tilfinninguna: að við sem stöndum að menningarviðburðum á Íslandi séum stundum eins og hópur af Don Kíkótum að slást við vindmyllur stjórnkerfis og samfélags sem virðist ekki alveg skilja hvað við erum í raun að gera.

Við erum ekki bara að halda tónleika eða skemmta fólki með öðrum hætti.

Við erum að skapa störf, skatttekjur, upplifun og líf í samfélaginu okkar.

Verðmætin sem verða til

Þegar haldinn er tónleika- eða menningarviðburður verða til tekjur fyrir listamenn, hljóðmenn, barfólk, öryggisgæslu, tæknifólk, verktaka, birgja, leigufyrirtæki, leigubíla, veitingastaði, hótel og ferðaþjónustu.

Og já líka fyrir ríki og sveitarfélög.

Í hvert sinn sem fólk kemur saman á viðburði fara skatttekjur af stað í gegnum hagkerfið. Það er greidd staðgreiðsla, útsvar, tryggingagjald og virðisaukaskattur. Áfengi ber mjög há gjöld. Húsnæði ber gjöld. Rekstur ber gjöld.

Hljóðmaðurinn borgar skatta af sínum launum. Barþjónninn líka. Listafólkið líka.

Samt er menning alltof oft rædd eins og hún sé fyrst og fremst kostnaður. Eins og samfélagið sé að „styrkja“ hana af góðmennsku sinni.

Það er öfugsnúið.

Hindranirnar eru of margar

Við sem störfum í viðburðahaldi fáum yfirleitt fátt annað frá kerfinu annað en hindranir.

Stundum er eins og maður hafi skráð sig í spretthlaup og rétt þegar hlaupið byrjar fari mótsstjórnin að raða hindrunum á brautina.

Auðvitað þarf reglur. Auðvitað þarf öryggi. Auðvitað þarf að taka tillit til nágranna, hljóðvistar og alls þess sem fylgir því þegar fólk kemur saman.

En umræðan snýst alltof oft fyrst og fremst um hvað gæti farið úrskeiðis.

Var einhver vakandi vegna hávaða? Var einhver undir aldri mögulega fullur? Fann lögreglan einhverja neysluskammta á einhverjum gestum?

Það er aldrei talað um störfin, skattana, gleðina, bæjarbraginn og verðmætin sem verða til.

Tónlistarlíf verður ekki til í Excel-skjali

Í skýrslunni Íslenski tónlistariðnaðurinn í tölum kemur fram að heildartekjur íslenska tónlistariðnaðarins á árunum 2015-2016 hafi verið um 3,5 milljarðar króna, auk 2,8 milljarða í afleiddar gjaldeyristekjur vegna tónlistarferðamennsku.

Þar kemur einnig fram að lifandi flutningur standi undir tæplega 60% af heildartekjum iðnaðarins.

Þetta eru ekki tilfinningar.

Þetta eru verðmæti.

Þegar erlendir gestir koma hingað sérstaklega vegna tónleika eða hátíða eru þeir að koma með peninga inn í hagkerfið. Þeir gista, borða, ferðast og kaupa þjónustu – og þeir auglýsa . Þetta eru gjaldeyristekjur.

Secret Solstice-skýrsla frá 2016 sýnir þetta ágætlega. Þar voru heildaráhrif hátíðarinnar metin á rúmlega 1,4 milljarða króna þegar tekið var tillit til gestaneyslu og innkaupa á íslenskri þjónustu.

En stærsta spurningin er að mínu persónulega mati þessi:

Hvar á næsta kynslóð íslensks tónlistarfólks að vaxa?

Á hverju ári sjáum við td. frábært ungt fólk stíga fram á Músíktilraunum. Þar er hæfileiki, kraftur og framtíð.

En hvað svo?

Hvar á þetta fólk að spila? Hvar á það að læra að koma fram, gera mistök, byggja upp áhorfendur og stíga næsta skref?

Tónlistarlíf verður ekki til í Excel-skjali.

Það verður til á litlum sviðum. Í kjöllurum. Á börum. Í félagsheimilum. Í gömlum húsum þar sem einhver tekur áhættu, opnar dyrnar og vonar að nógu margir mæti.

Grasrótin er að veikjast

Það eru blikur á lofti.

Minni tónleikastaðir eru að deyja út. Grasrótin berst við að lifa af. Á sama tíma rennur stærsti hluti þeirrar innkomu sem verður til við tónleikahald þeirra beint til hins opinbera í gegnum skatta og gjöld á meðan lítið sem ekkert kemur á móti.

Svo spyrjum við af hverju menningarlífið sé að dofna.

Það er líka sérstakt þegar „aukin menning“ er stundum rædd í kosningabaráttu eins og hún sé sambærileg við hefðbundin útgjaldamál sveitarfélaga. Menning er sett til hliðar við lengri opnunartíma sundlauga.

Ég hef ekkert á móti sundlaugum. Þvert á móti.

En það er augljós munur á því að lengja opnunartíma sundlaugar og því að skapa lifandi menningarlíf sem getur hreyft við atvinnulífi, ferðamennsku og bæjarbrag.

Menning skapar líka eitthvað sem ekki verður mælt í krónum einum saman: gleði, samveru, sjálfsmynd og ástæður fyrir fólk til að fara út úr húsi.

Menning er atvinnulíf

Í dag eyðir íslenska ríkið milljörðum á hverju ári í að styðja við erlend kvikmynda- og sjónvarpsverkefni sem koma hingað til lands.

Af hverju?

Vegna þess að stjórnvöld skilja að slík verkefni skapa störf, tekjur, gjaldeyri og verðmæti fyrir íslenskt atvinnu og menningarlíf.

Af hverju fær lifandi tónlistarstarfsemi ekki sömu hugsun?

Ekki endilega sömu styrki eða sömu kerfi, heldur sömu grundvallarsýn:

Að menning geti verið fjárfesting, ekki bara kostnaður.

Við þurfum stjórnvöld sem skilja hvernig tónlistarmenning verður til. Það þarf húsnæði. Það þarf sveigjanleika. Það þarf skilning á rekstri, næturlífi, öryggi og hljóðvist.

Við þurfum líka að hætta að líta á viðburðahaldara sem vesen.

Þeir eru fólkið sem heldur lífi í miðbæjum, skapar störf, borgar skatta, fær ferðamenn til landsins og gefur ungu listafólki tækifæri. Á Íslandi er þetta fólk meira og minna annaðhvort sjálfboðaliðar eða launalítið fólk sem gerir þetta af hugsjón.

Menning meikar monní

Ekki fyrir fólkið sem tekur fjárhagslegu áhættuna og eða fær lítið í eigin vasa, heldur fyrir þá sem hirða skattana og klappa sér svo á bakið fyrir hvað þau eru rosalega menningarleg.

Menning er ekki hobbí sem fær að lifa af náð og miskunn hins opinbera.

Menning er atvinnulíf. Þessu hugarfari verður að breyta – og ég veit að innan míns flokks er mikill vilji til þess – allsstaðar þar sem við bjóðum fram.

Höfundur er viðburðahaldari og skattalögfræðingur sem skipar 3. sæti Viðreisnar í Garðabæ fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar.