Hvers vegna teljum við alla vera að dæma okkur (þegar enginn er að fylgjast með)?

Sko: ALLIR og amma þeirra!

Raunin er samt önnur. Það er nefnilega bara staðreynd líka og meira að segja staðreynd margsönnuð með rannsóknum.

Ástæðan fyrir því að okkur líður svona er samt alveg eðlileg. Þetta er mjög algengt og kallast á ensku: The Spotlight Effect, eða ljóskastara-áhrifin. Þau lýsa sér þannig að við upplifum það kerfisbundið að heimurinn sé að fylgjast miklu meira með okkur en hann gerir í raun.

Fræg tilraun: Þvílíkt neyðarlegt!

Aldamótaárið 2000 gerði félags- og sálfræðingurinn Thomas Gilovich hjá Cornell-háskóla þekkta tilraun.

Tilraunin byggði á því að hann fékk háskólanema til að mæta í tíma í bol með stórri mynd af tónlistarmanninum Barry Manilow; tónlistarmanni sem Gilovich vissi að nemendum þætti almennt alls ekki töff!

Þetta þýðir í raun að Gilovich fékk nemanda til að mæta í tíma í brjálæðislega hallærislegum bol. Markmið: Að safna gögnum um það hversu margir eða mikið fólk tæki eftir því.

Vegna þess að okkur sjálfum líður alltaf svona:

Við göngum inn í rými og erum í hryllilega hallærislegum fötum eða með stóran kaffiblett framan á okkur.

Augljóslega erum við með á hreinu að allir taki eftir þessu. Þess vegna líður okkur frekar illa. Erum vandræðaleg, drögum okkur í hlé eða förum að afsaka okkur. Gerum jafnvel fötin eða blettinn sýnilegri fleirum með okkar eigin hegðun.

En hver ætli niðurstaða tilraunarinnar hafi verið?

Það sem kom í ljós var:

Gilovich og nemandinn í hallærislega bolnum voru sannfærðir um að lágmark helmingur viðstaddra hefði tekið eftir bolnum.

Raunveruleikinn: Aðeins tæp 23% höfðu veitt bolnum athygli.

Sumsé: Við ofmetum athygli annarra um meira en helming!

En ókei: Þá kemur næsta spurning…

Hvers vegna gerum við þetta?

Jafnvel sí og æ.

Því flest höfum við meira að segja heyrt fyrir löngu að þetta sé staðan; við séum oftast að ofmeta hversu mikið annað fólk er að pæla í okkur.

Jú, sko…

Sannleikurinn er sá að við erum upp til hópa frekar sjálfhverf (e. egocentric). Eðlilega. Því við lifum lífinu okkar 100% með okkur sjálfum og í gegnum okkar eigin augu, hugsanir og tilfinningar.

Þess vegna finnst okkur að þegar eitthvað er að hjá okkur sjálfum þá hljóti það að vera áberandi, óþægilegt, vandræðalegt og jafnvel skelfilegt í augum annarra.

Sem er ekki raunin því auðvitað lifir annað fólk bara sínu sjálfhverfa 100% lífi líka. Við erum öll eins!

Allir eru því fyrst og fremst að spá mest í sjálfa sig en góð ráð þessu tengd eru:

#1: Þegar þér líður eins og „allir“ séu að spá í eitthvað sem þér finnst erfitt, neyðarlegt, viðkvæmt og svo framvegis, prófaðu þá að setja á þig gleraugun sem fá þig til að horfa á þetta svona:

Ef það sama væri í gangi hjá samstarfsaðila mínum, vini eða einhverjum í stórfjölskyldunni, væri ég mikið að pæla í því?

Dæmi: 

Sambandsslit. Við erum öll þvílíkt að velta okkur upp úr því og okkur finnst jafnvel að allir þurfi að fá skýringar á því hvers vegna slitin voru. Hvað gerðist eiginlega? En hver er staðan í raun ef þú heyrir um fólk sem hætti saman í fjölskyldunni? Hugsar þú þá ekki oft: Æi, en leiðinlegt. Eru þau skilin? Búið.

#2: Vertu á staðnum er annað gott ráð. Það sem það þýðir er að í stað þess að beina athyglinni svona mikið inn á við, þar sem hugurinn er stanslaust að hugsa: Hvernig lít ég út, lít ég undarlega út, hljóma ég öðruvísi, er ég svona eða hinsegin… þá setjum við fókusinn í ytra umhverfið.

Dæmi: Veittu fólkinu í kringum þig athygli. Veittu samræðunum fulla athygli og prófaðu að vanda þig sérstaklega við hlustun. Taktu eftir umhverfinu þínu.

#3: Loks er það reglan um athygli sem gott er að leggja á minnið. En hún er einfaldlega þessi:

Fólk er almennt ekki að dæma þig. Því það er allt of upptekið af því að velta fyrir sér hvort þú sért að dæma það.