Vill stytta biðtíma þolenda ofbeldis

„Ég vil tryggja skemmri málsmeðferðartíma fyrir þolendur kynferðisbrota,“ segir Sigríður Björk Guðjónsdóttir, lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu. Hún hefur hafið vinnu við að setja saman starfshóp sem á að skoða verklag og viðbrögð lögreglunnar við kynferðisbrotum. Meðal annars verður ráðist í skipulagsbreytingar hjá embættinu í haust þar sem kynferðisbrotadeildin verður sérhæfð sem slík og aðrir málaflokkar teknir út úr deildinni.

„Starfshópurinn verður í samstarfi við ríkislögreglustjóra og ríkissaksóknara og verður óskað eftir samstarfi við þá sem koma að þessum málaflokki, svo sem Stígamót, Landspítalann, réttargæslumenn og fleiri,“ segir Sigríður.

Hér á Vísi.is kemur fram að mjög óalgengt sé að lögreglan hefji rannsókn á kynferðisofbeldi ef kæra þolanda liggur ekki fyrir. Umfjöllunina má lesa hér.

„Rannsókn mála er eitt og dómsmeðferð annað. Það er þunn lína á milli þess að taka ráðin af brotaþola eða aðstoða við að upplýsa mál. Þolendur kynferðisbrota eru jafnan í mjög viðkvæmri stöðu og hafa oft ekki forsendur á þeirri stundu sem mögulegt er að tryggja sönnun að taka afstöðu til kæru.“

Umræða um verklag lögreglu hefur verið mikil síðustu daga. Sigríður Björk segir að starfshópurinn sé ekki svar við umræðunni. Vinna í honum hafi verið byrjuð fyrr. „Ég legg ríka áherslu á að þessi mál séu í lagi. Að skoða það hvernig við rannsökum þessi mál og vinnum úr þeim er lykilatriði.“

Mikill fjöldi felldur niður

Gagnrýni á lögregluna hefur meðal annars snúið að því hve hátt hlutfall kæra eru felldar niður. Árið 2013 var rannsókn hætt í 52 prósentum tilfella þegar nauðgun hafði verið kærð til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Þá er ótalið hve oft mál var látið niður falla hjá ríkissaksóknara.

Samkvæmt rannsókn Hildar Fjólu Antonsdóttur, mannfræðings og kynjafræðings, á ferli kynferðisbrota árið 2008 og 2009, kom fram að af 189 kærum um nauðgun sem bárust lögreglunni var rannsókn hætt í 101 skipti. Ýmist vegna formlegra ástæðna, svo sem vegna fyrningar eða af því að ekki var vitað hver ofbeldismaðurinn var. Einnig vegna efnislegra ástæðna, svo sem vegna þess að lögreglu þótti málið ekki líklegt til sakfellingar. Fjórum sinnum á tímabilinu var rannsókn hætt án þess að skýring væri gefin á því í gögnum málsins. 

Af þeim 88 málum sem send voru til ríkissaksóknara voru 57 mál felld niður, eða 64 prósent.

Umræðan getur valdið vanlíðan

Þótt kæru sé vísað frá þýðir það ekki að málinu sé lokið fyrir þolanda. Umræða um kynferðisofbeldi hefur líklega aldrei verið meiri en síðustu vikur í kjölfar Beauty Tips-byltingarinnar svokölluðu. Í hópi nærri þrjátíu þúsund kvenna á Facebook fóru konur að segja sögur sínar af kynferðisofbeldi undir kassamerkinu #þöggun. 

Sjöfn Evertsdóttir og Þóra Sigfríður Einarsdóttir, sálfræðingar hjá Áfalla- og sálfræðimiðstöðinni, segja að opnun umræðunnar geti bæði haft jákvæð og neikvæð áhrif á þolendur kynferðisofbeldis. „Við fögnum sannarlega þeirri miklu umræðu sem hefur verið. En eðli málsins samkvæmt eru ekki allir tilbúnir að opna á sína hluti. Það er gríðarlega mikilvægt að þolendur fái að ráða og stjórna því hvenær þeir opna á umræðuna,“ segir Sjöfn.

Hún segir að grafískar lýsingar af kynferðisofbeldi geta vakið upp slæmar minningar hjá þolendum. „Við sem meðferðaraðilar höfum oft heyrt frásagnir þolenda sem forðast að lesa blöðin, geta ekki horft á sjónvarpið eða bíómyndir af ótta við að eitthvað þar veki upp minningarnar. Við þurfum að hafa það í huga að umræðan getur reynst fólki erfið. En við viljum ítreka að umræðan er af hinu góða og hefur meðal annars stuðlað að því að sífellt fleiri leita sér aðstoðar, sem er afar mikilvægt.

Áfallastreituröskun algeng

Sjöfn segir að áfallastreituröskun, sem er geðröskun sem sumt fólk finnur fyrir til lengri tíma eftir alvarlegt áfall, sé hvað algengust hjá þolendum kynferðisofbeldis. „Um níu prósent þeirra sem lenda í bílslysi þróa hana með sér en þegar við erum að tala um kynferðisofbeldi er talan allt að sextíu prósent.“

Undir þetta tekur Þóra. „Áfallastreituröskun er skipt í fjóra flokka. Fólk endurupplifir atburðinn, það forðast aðstæður sem geta minnt það á atburðinn, neikvæð breyting á hugarfari og líðan og ofurárvekni. Atburðurinn þarf að vera þess eðlis að þú óttist um líf þitt eða annarra, eða kynferðisofbeldi.“

Þá bætir Þóra við: „Það hefur verið ákveðinn misskilningur í umræðunni. Þó svo að fólk hafi orðið fyrir alvarlegu áfalli er ekki þar með sagt að þú þróir með þér áfallastreituröskun.“