Galið að lán miðist við stýrivexti Seðla­bankans

Þetta sagði Már Wolfgang Mixa,  dósent við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, í Sprengisandi í morgun þar sem hann ræddi húsnæðismálin sem var eitt af því sem var harðast tekið á um í nýliðinni kosningabaráttu til Alþingis. Már setti nýlega á laggirnar vefsíðu sem heitir Húsnæði.is þar sem er hægt að kynna sér allt það helsta um húsnæðismál.

Íbúðirnar sem eru byggðar séu of dýrar

Már segir engar einfaldar lausnir til að vinna bug á þeirri húsnæðiskreppu sem ræður ríkjum hér á landi um þessar mundir. Um væri að ræða ástand sem taki tíma að vinna úr.

„Það er talað um að það þurfi að byggja meira. Af nýbyggingum í ár þá er helmingur þeirra enn óseldar. Sú skýring sem ég heyri frá fasteignasölum er í fyrsta lagi að þetta séu of dýrar íbúðir og að fólk veigri sér við að taka lán á þessum háu lánskjörum sem eru núna ríkjandi. Augljóslega til að leysa úr þessum vanda þá þurfa hentugri lánskjör að vera til staðar.“

Það nægi einfaldlega ekki að byggja meira af íbúðum heldur þurfi að byggja meira af smærri og ódýrari íbúðum. Stóru félögin ryksugi upp allar smáar íbúðir á markaðnum til að koma þeim fyrir á leigumarkaði. Þetta geri fyrstu kaupendum erfitt fyrir. 

Verðtryggð lán eigi að vera skilgreind sem leigulán

Hentugt húsnæði fyrir efnaminna fólk væri einfaldlega ekki til staðar. 

„Þú nefndir dönsku leiðina og það er alveg þess virði að skoða það, einhvers konar langtímalán. En Ísland er ekki samanburðarhæft við Danmörku því þar er miklu meiri stöðugleiki í verðbólgu og þar sem verðbólga stýrir þeim vöxtum sem maður sér almennt. Í Danmörku byggjast þessi húsnæðislán á stöðugleika.“

Hann segist átta sig á að verðtryggð lán væru eitur í beinum margra á Íslandi.

„Þú getur fellt niður vexti út lánstímann hjá mörgum lífeyrissjóðum til dæmis á verðtryggðum lánum. Þú ert þá að greiða raunvexti af verðtryggðum lánum og þá má segja að þú sért að negla niður leigugjaldið. Ég tel að verðtryggð lán eigi að vera skilgreind sem leigulán því þar ertu að greið leigugjald. Raunvextir er ekkert annað en leigugjald fyrir afnot af húsinu þínu.“

Aðstæður á milli Íslands og Danmerkur ólíkar

Að mati Más þarf að ná tökum á efnahagsástandinu hér á landi til að bjarga húsnæðismarkaðnum. Óverðtryggð og allt að því verðtryggð lán á Íslandi miðist við stýrivexti Seðlabankans sem sé galið að hans mati.

Vaxtakjör íslenskra heimila miðist við sjö daga innlán hverju sinni. Það segi sig sjálft að sveiflunar verði meiri í skammtíma vöxtum heldur en langtíma vöxtum. Réttur neytenda væri betri í Danmörku en Már tekur fram að aðstæður væru svo ólíkar á milli Íslands og Danmerkur að erfitt væri að skapa sömu kjör hér á landi.

„Það eru í raun og veru markaðsaðstæður sem að stýra því hvaða kjör lántaki í Danmörku fær. Í efnahagsumhverfi eins og hér, myndu slík kjör aldrei bjóðast. Þeir sem myndu lána hér myndu líta til þess að ef það yrðu vaxtasveiflur í hvora átt sem er, þá yrði tap á þessu. Ekkert ósvipað því sem að Íbúðalánasjóður lenti í á sínum tíma, og er búið að margræða um. Þegar að Íbúðalánasjóður tók löng lán til langs tíma og veitti löng lán.“

Skattgreiðendur hafi þá setið uppi með tapið og þurft að borga brúsan.