Leggja til að bókasafnsgreiðslur verði hækkaðar

Framlag ríkissjóðs til Rithöfundasambands Íslands vegna greiðslna fyrir afnot á bókasöfnum lækkaði um tæplega 40 milljónir á milli ára. Framlagið var í ár 146 milljónir en var í fyrra rúmar 184 milljónir.

Samkvæmt svari menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra við fyrirspurn frá Bryndísi Haraldsdóttur, þingkonu Sjálfstæðisflokksins, um greiðslur fyrir afnot bóka og hljóðrita á bókasöfnum hefur ráðherra þegar beitt sér fyrir því að framlagið verði hækkað. Í erindum til fjárlaganefndar hafi lækkun á Bókasafnssjóði rithöfunda meðal annars verið gagnrýnd og því leggi meirihlutinn til að komið verði til móts við þau með 80 milljóna króna hækkun.

70 milljónir árið 2016

Í svari ráðherra má sjá að framlagið hefur um tvöfaldast frá 2016 þegar það var aðeins um 70 milljónir. Það var svo hækkað verulega 2020 þegar það fór úr tæpum 75 milljónum árið 2019 í 124,9 árið 2020. Það hækkaði svo verulega aftur 2021 í 197,4 milljónir og var í kringum það þar til í ár þegar það lækkaði í 146 milljónir. Á tíu ára tímabili er framlagið alls 1,3 milljarðar.

Í svarinu kemur fram að ekki liggi fyrir upplýsingar hjá Rithöfundasambandinu um hvernig fjárframlögin skiptast en þó kemur fram að hlutdeild vegna hljóðrita var um 17 prósent í ár en var 23 prósent árið 2021. Ekki liggja fyrir upplýsingar hjá umsýsluaðila um það hversu stór hluti rennur til barnabókahöfunda.

Á vef Rithöfundasambandsins er fjallað um bókasafnsgreiðslur. Þar segir að rithöfundar, þýðendur, myndhöfundar, tónskáld og eftirlifandi makar rétthafa eða börn (undir 18 ára aldri) látinna rétthafa geti sótt um hjá sjóðnum og fengið greitt árlega miðað við útlán verka. Umsækjendur verði að skila inn sérstöku eyðublaði fyrir tilskilinn tíma, greitt sé úr sjóðnum í janúar ár hvert. Þýðendur fá 2/3 af greiðslu frumhöfundar og erfingjar helming af greiðslu höfundar.

Hvað varðar útreikning segir að þegar upplýsingar um útlán bókasafna hafa borist ár hvert sé reiknaður út fjöldi útlána á skráð verk. Miðað er við útlánatölur frá Landskerfi bókasafna og Hljóðbókasafni Íslands. Fjölda útlána er deilt í þá fjárhæð sem til ráðstöfunar er og fæst þá ákveðin krónutala á hvert útlán. Árið 2023 voru greiddar 147,9 krónur á hvert útlán ársins 2022. Fyrir hljóðbækur er úthlutað á sama hátt og fyrir venjulegar bækur. Efni á myndböndum, tónsnældum eða geisladiskum veitir ekki rétt til úthlutunar.