Vera sem varð til eftir gott vinkonuspjall á sunnu­degi

Í hvað stefnir?

Heilbrigðiskerfið er sagt komið yfir öll þolmörk og fyrirséð að álagið muni aukast með stækkandi samfélagi nema eitthvað verði gert.

Og ekki er það beint hvetjandi að heyra eftirfarandi staðhæfingar:

• Að fimmti hver nemandi í 10. bekk finni fyrir kvíða daglega
• Að þriðjungur karla 18 – 35 ára noti níkótínpúða daglega
• Að helmingur kvenna 35–44 ára finni oft fyrir streitu í daglegu lífi
• Að 70% Íslendinga séu í yfirþyngd.

Getum við mögulega gert eitthvað í þessu? spyrja vinkonurnar sig.

Allar sprenglærðar á sínu sviði, hoknar af reynslu, þar á meðal frá nýsköpunarfyrirtækinu Sidekick Health þar sem þær störfuðu allar og starfa enn að hluta til.

Konurnar lýsa sér sem samhuga, uppátækjasamar vinkonur og samstarfskonur, sem ekki aðeins brenna fyrir lýðheilsu heldur eru þær að upplifa þörf til að miðla af sinni reynslu og skila til samfélagsins.

Spjallið á umræddum sunnudegi skilaði sér í hugmyndinni VERA sem síðar var kynnt og enn betur mótuð í nýsköpunarhraðlinum Snjallræði og heilsuhraðli KLAKS síðastliðið haust.

Í Atvinnulífinu í gær og í dag er fjallað um nýsköpun í heilbrigðisþjónustu.

VERURNAR þrjár

Vinkonurnar þrjár sem mynda VERU-hópinn heita: Sigríður Kristín Hrafnkelsdóttir lýðheilsufræðingur, Birna Björnsdóttir lyfjafræðingur og Hildur Harðardóttir markaðs- og samskiptafræðingur.

Sigríður starfar við þróun meðferðarúrræða hjá Sidekick Health en Birna við klínískar rannsóknir hjá Sidekick. Hildur starfaði við notendarannsóknir en er nú í framhaldsnámi í lýðheilsufræðum við Háskóla Íslands, eins og reyndar Birna líka.

Sigríður, Birna og Hildur segja VERU hugmyndina á frumstigi. Það sem samtöl þeirra hafi hins vegar leitt af sér er að það sé þörf á því að aðstoða sveitarfélög við að vinna úr og greina allan þann hafsjó af upplýsingum sem sveitarfélög búa nú þegar yfir og snerta lýðheilsu íbúa.

Því þessar upplýsingar og stefnur koma víða að. Svo sem frá Embætti landlæknis, frá WHO, frá Skólapúlsinum, frá einstaka öðrum rannsóknum hérlendis og erlendis og svo mætti áfram telja.

Vandinn snúist því ekki um að upplýsingar vanti, heldur frekar leið til að halda utan um þær og greina, vinna úr þeim og mæla síðan árangurinn.

Með reynsluna frá Sidekick í farteskinu, mótuðu Hildur, Birna og Sigríður Kristín hugmyndina VERU; hugbúnaðarkerfi fyrir sveitarfélag sem í raun væri eins og stafræn verkfærakista. Þessi verkfærakista myndi samkvæmt kynningartexta virka svona:

Kortleggur staðbundnar lýðheilsuáskoranir, hannar sérsniðin inngrip byggð á fyrirliggjandi gögnum, í samráði við hagaðila og mælir markvisst framvindu og árangur yfir tíma. Með þessari nálgun, sem byggir á fyrirbyggjandi aðgerðum, betri nýtingu gagna, tíma og fjár, má lækka sjúkdómsbyrði, stuðla að sjálfbæru heilbrigðiskerfi og farsælla samfélagi til framtíðar.

Sveitarfélögin 2026

Sigríður, Birna og Hildur segja að það hafi nýst þeim ótrúlega vel að taka þátt í Snjallræði og heilsuhraðli KLAKS. Með þeirri þátttöku hafi þeim tekist að koma hugmyndinni í betri búning og þá þannig að hægt sé að útskýra VERU.

Sem fyrst og fremst yrði mótuð og þróuð með sveitarfélögum.

„Við erum byrjaðar að tala við öflugt sveitarfélag á höfuðborgarsvæðinu til að vinna með því við sjáum fyrir okkur að fyrstu þrjá mánuðina væri nóg að vinna að mótun hugmynda með einum aðila,“ segir Sigríður Kristín.

„Í kjölfarið myndum við bæta við í samstarfshópinn tveimur sveitarfélögum og þá helst þannig að annað sveitarfélagið af þeim væri lítið sveitarfélag úti á landi,“ segir Birna.

Með ólíkum samstarfsaðilum sé hægt að átta sig á ólíkum áskorunum, áherslum og lausnum eða hönnun inngripa. Ráðast þyrfti í nokkrar smærri rannsóknir en fyrst og fremst þyrfti líka að ræða við íbúana sjálfa.

„Ég starfaði við notendarannsóknir hjá Sidekick og þar sáum við glöggt mikilvægi þess að tala við notendur, fólkið sjálft sem við erum að hanna fyrir. Því bara það eitt og sér hvernig fólk til dæmis skilgreinir góða heilsu getur verið afar mismunandi. Þegar það er verið að greina þarfirnar þarf samtalið líka að vera milliliðalaust við þá hópa sem á að þjóna. Ef það er til dæmis verið að tala um lýðheilsu fyrir börn þarf að hlusta á raddir krakkanna sjálfra.“

Aðspurðar segjast vinkonurnar engar áhyggjur hafa af því að pólitíkin eða sveitarstjórnarkosningarnar í vor muni eitthvað hafa áhrif á, trufla eða hægja á framgangi mála eða upphaf að samstarfssamningum við sveitarfélögin. Þvert á móti sé áhugi og vilji hjá aðilum að vinna að mótun nýrra lausna.

Að VERA

Það er alveg ljóst að þótt nýsköpun kalli oftast á mjög fórnfúsa vinnu frumkvöðla eru VERURNAR þrjár líka duglegar að einblína á það jákvæða, skemmtilega og góða.

„Við erum til dæmis mjög duglegar að nota alls kyns forskeyti á orðið VERA,“ segir Birna og hlær.

„Sam-VERA, nær-VERA, til-VERA, við erum allar VERUR og svo framvegis,“ segir Birna og hópurinn hlær.

Er sumsé engin tenging við hina bresku rannsóknarkonu VERU?

„Nei alls ekki,“ segir Sigríður Kristín og brosir.

„Ég notaði þetta nafn fyrir ráðgjöfina mína sem ég vann mikið á tímabilinu 2010–2015, oft með sveitarfélögum í stefnumótun lýðheilsustefnu og síðan innleiðingu hennar.“

Sigríður, Birna og Hildur segja hins vegar að eftir að hafa rætt málin fram og til baka sín á milli, þar sem samanlögð reynsla, þekking og ástríða varð að einu og sama samtalinu, hafi niðurstaðan verið sú að það væri ekki nóg að horfa á vandann út frá heilbrigðiskerfinu og því álagi sem þar yrði.

„Við áttuðum okkur á því að við yrðum að fara fram fyrir heilbrigðiskerfið og í forvarnirnar sjálfar. Þær eru ódýrar og snúast oft um skipulag sem stafræn þróun og tækni getur hjálpað til við að lækka kostnaðinn,“ segir Sigríður Kristín.