Sjái þegar merki um að for­spá um klofningu þjóðarinnar standist

„Ég hef ekki farið í fjölskylduboð síðan en maður reiknar með að þau muni loga yfir páskana og svona þegar fermingarveislurnar eru byrjaðar. En maður sér þetta strax á samfélagsmiðlum að fólk er almennt búið að taka einhverja afstöðu,“ segir Birgir Guðmundsson, prófessor í fjölmiðlafræði, í Reykjavík síðdegis í dag.

„Því var náttúrulega bara spáð af öllum, bæði Kristrún Frostadóttir og stjórnarandstaðan töluðu um fyrir kosningar að þetta myndi skipta þjóðinni í fylkingar. “

Fyrir helgi greindu formenn ríkisstjórnarflokkanna frá því að þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhaldandi aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið verði haldin 29. ágúst. Þingsályktunartillaga var lögð fyrir Alþingi á þingfundi á mánudag og aftur á þriðjudag. Vert er að taka fram að þingmenn eru rétt að ljúka þingfundi dagsins er þessi orð eru rituð, rétt fyrir miðnætti, og hefur umræðunni verið frestað.

„Málið hefur margar hliðar sem hægt er að rífast um og mér sýnist að menn verði alveg komnir í startholurnar með það. Það er nóg fóður í þessu til þess að takast á um þetta,“ segir Birgir.

Rífist um hálfsannleik

Hann segir að á Íslandi og víðar hafi umræðuhefðin undanfarin ár verið minna í skotgröfunum. 

„Ég held að þetta nýja upplýsingaumhverfi sem við búum við bæði hér og annars staðar leiði til skautunar í stærri málum og mælingar hafa verið að sýna það líka,“ segir Birgir.

„Í þessu máli byggir deilan í rauninni á brotakenndum upplýsingum eða staðreyndum þannig að menn eru að rífast um hálfsannleik þannig að allir hafa að hluta til rangt fyrir sér eða rétt fyrir sér.“

Hann vísar í rannsókn framkvæmda af Fjölmiðlanefnd þar sem kemur fram að mikil skautun eigi sér nú þegar stað í samfélaginu. Fyrir þingkosningar árið 2024 töluðu fimmtán prósent þátttakenda um að þeir reyni að forðast fréttir.

„Þið getið rétt ímyndað ykkur hvernig þetta verður orðið hérna í júlí, þá eru menn í sumarfríi og svo framvegis og yrðu þá ekkert endilega að fylgjast með. Og sextíu prósent þeirra sem skoða fréttir eru ekki að skoða fréttir frá mörgum miðlum. Það eru bara fjórtán prósent sem gera það.“

Þá voru einungis 36 prósent sem skoðuðu miðla með sitthvort sjónarmiðið en tæpur fjórðungur skoðaði einungis miðla sem ríma við þeirra eigin skoðanir. Þannig getur fólk fests í svokölluðum bergmálshelli.