Fyrsti transmaðurinn sem fer með aðal­hlut­verk í ís­lenskri kvik­mynd

Hlutverkið sem hann leikur er þó ekki trans maður, heldur Arnór, ungur maður sem býr við erfiðar aðstæður, flækist inn í hættulegan heim og þarf að velja sér stefnu í lífinu. Fyrir Roman er það stórt atriði í sjálfu sér. Hann segir mikilvægt að trans fólk fái fjölbreytt hlutverk og sé ekki alltaf skilgreint af kynvitund sinni á skjánum.

Ótti er jafnframt persónulegt verkefni, því myndin er hugarfóstur hans og föður hans Fjölnis Más Baldurssonar, þeir skrifuðu handritið saman og sóttu efnivið í eigin reynsluheim.

Roman kom út sem trans fyrir tólf árum og segir stærsta lærdóminn síðan þá hafa verið að læra að elska sjálfan sig eins og hann er. 

Sterk tengsl við Vestfirðina

Ótti er fyrsta kvikmynd feðganna Romans og Fjölnis í fullri lengd en þeir eru þó hvorugir ókunnir kvikmyndagerð; Roman var á leiklistarbraut í Borgarholtsskóla, lærði síðan kvikmyndatækni hjá Stúdíó Sýrlandi og í dag stundar hann nám á leiklistarbraut í Kvikmyndaskólanum. Fjölnir Már vakti áður athygli fyrir stuttmyndina Rán (2020), sem sýnd var í yfir 40 löndum og hlaut meðal annars Platinum Award á Mindfield Film Festival í Los Angeles árið 2021.

Í grunninn segir Ótti sögu Arnórs, ungs manns í Reykjavík sem býr við mjög erfiðar heimilisaðstæður. Faðir hans er alkóhólisti og móðir hans glímir við geðrænan vanda. Þetta mótar líf hans og setur hann í brothættar aðstæður strax frá upphafi. Söguþráðurinn verður síðan flóknari þegar Arnór kynnist manni að nafni Jón, sem starfar í fíkniefnalögreglu, og þróar með sér tilfinningar til hans. Um leið kemur fram annar lykilmaður, Anthony, fíkniefnasali, sem ber einnig tilfinningar til Arnórs. Þar með myndast ástarþríhyrningur sem tengir saman ást, valdatengsl, hættu og óöryggi. Arnór er klofinn á milli ólíkra heima og ólíkra tengsla, á sama tíma og líf hans er þegar farið að riðlast af fjölskylduerfiðleikum og glæpum.

Kynning á myndinni leggur jafnframt áherslu á að fjallað sé um ást samkynhneigðra einstaklinga og að höfundarnir telji söguna hafa sterkan boðskap og sérstakt erindi í íslenskri kvikmyndagerð.

Fjölnir, faðir Romans, er fæddur og alinn upp á Ísafirði og myndin ber sterkan keim af vestfirskum rótum aðstandenda en stór hluti tökuliðsins kemur að vestan.

Fjármögnun myndarinnar var óvenjuleg: heildarkostnaður var áætlaður um 200.000 Bandaríkjadalir og framleiðendurnir söfnuðu grunnfjármagni í gegnum hópfjármögnunarsíðuna Karolina Fund. Tökur fóru fram á Ísafirði dagana 1 til 7. apríl og í Reykjavík fyrri hluta maí, en eftirvinnsla stóð yfir í rúmt ár.

Tólf lærdómsrík ár

Roman er tuttugu og sjö ára og það eru komin tólf ár síðan hann kom út sem trans maður.

„Ég kom út fyrir foreldrum mínum þegar ég var fimmtán ára. Síðan kom ég út fyrir öllum öðrum tæpu ári seinna. Ég vissi alltaf að það væri eitthvað öðruvísi við mig. Mér leið alltaf eins og ég hefði viljað vera strákur. Ég var mjög strákalegur sem barn og algjör prakkari, og þessi tilfinning að ég ætti að vera strákur var alltaf innra með mér.

Um kynþroskaaldurinn fór mér að líða illa því líkaminn minn fór að breytast og svo var þessi félagslega pressa um að ég þyrfti að passa inn í hópinn og vera stelpa og að ég þyrfti að klæða mig svoleiðis og haga mér öðruvísi, bara til þess að vera samþykktur sem einn af hópnum. Ég byrjaði ég að lesa um þetta og ég vildi byrja í ferlinu.“

Roman rifjar upp augnablikið þegar hann kom út fyrir foreldrum sínum á sínum tíma.

„Við vorum að keyra annaðhvort frá Ísafirði til Reykjavíkur eða frá Reykjavík og til Ísafjarðar en ég var búinn að hugsa um að segja þeim þetta í svolítinn tíma en ég man hvernig pressan var innra með mér í bílnum og þegar hún varð svo mikil að ég gat ekki höndlað hana lengur, þá sagði ég þeim þetta. Ég varð mjög „emotional“ en þau tóku þessu svo vel og sögðu mér að þeim hefði lengi grunað að eitthvað væri að. 

Í dag eru foreldrar mínir ennþá stærsta stuðningsnet mitt og er ég mjög þakklátur fyrir þau.

Þótt vel hafi gengið heima fyrir var skólagangan erfiðari. Roman leið eins og hann passaði ekki inn í hópinn.

„Það voru nokkrir sem voru að trufla mig, gera grín að mér eða spyrja mig af hverju ég væri svona strákalegur, sem mér leið ekki vel að takast á við, svona snemma í ferlinu.“

Aðspurður segir hann að það helsta sem hann hafi lært á þessum tólf árum sé að vera hann sjálfur og elska sjálfan sig eins og hann er.

„Núna í dag held ég að yngri Roman væri bara frekar stoltur af mér, og öllu því sem ég er að gera í lífinu.“

Leikur yngri útgáfuna af sjálfum sér

Þegar talið berst að kvikmyndinni Ótta lýsir Roman henni sem svokallaðri „coming of age“ sögu, sem fjalli um það að finna sjálfan sig.

„Sagan er um ungan mann sem kemst í mjög slæman félagsskap og þarf að finna leið til að vinna sig út úr því. Hann kynnist mjög misjöfnu fólki. Hann kynnist lögreglumanni, glæpamanni og hann þarf að velja hvora leiðina hann vill fara í lífinu. Boðskapurinn með sögunni er eiginlega bara sá að fylgja hjartanu,“ segir hann.

„Sagan er sprottin út frá mér og pabba, úr okkar sögu. Eitt kvöldið, fyrir tæpum sex árum, fékk ég hugmyndina að byrja að skrifa þessa sögu. Mig langaði að segja einhverja sögu sem myndi hreyfa við fólki. Ég held að ég hafi skrifað hana í eitt ár áður en ég sýndi pabba hvað ég var kominn með. Eftir það byrjuðum við að skrifa handritið á fullu saman.“

Sumir karakterarnir í myndinni eru byggðir á raunverulegu fólki sem Roman hefur hitt í gegnum tíðina.

Að vera bæði meðhöfundur handritsins og leika aðalhlutverkið krafðist þess að hann væri mjög berskjaldaður.

„Arnór er í kjarna sínum ungur maður sem leitar að sjálfum sér og sínum stað í heiminum, sem er svo sannarlega eitthvað sem ég þurfti sjálfur að gera á sínum tíma. Ég myndi segja að hans karakter væri í raun yngri útgáfan af sjálfum mér.“

Þegar þú horfir á þína eigin reynslu af því að vera trans, á hvaða hátt hefur sú reynsla mótað sjálfsmynd þína og hvernig þú lest fólk og aðstæður?

„Einu sinni vildi ég að enginn myndi vita að ég væri trans. Ég vildi bara vera „venjulegur“ maður. En núna er ég að fórna því, vegna þess að ég ætla mér að breyta heiminum og sýna öðrum að trans fólk er svo miklu meira en það að vera trans. Við erum manneskjur, eins og allir aðrir. Það eru svo miklu fleiri spennandi hlutir við fólk heldur en húðlitur, kynhneigð eða kynvitund þess. Það er líka það sem mér finnst svo spennandi við það sem við erum að gera með Ótta. Þar er ég, trans maður, að leika strák sem fæddist strákur, og það hefur ekkert með það að gera,“ segir Roman og bætir við að reynslan af því að vera trans hafi einnig hjálpað honum sem leikara.

„Það hefur hjálpað mér að læra að vera trúr, sem er mikilvægt fyrir leikara. Það hefur líka hjálpað mér að þora að vera berskjaldaður, og finnast það í lagi.“

Ótti var frumsýnd á Ísafirði 2. apríl , síðastliðinn, sem er táknrænn staður í ljósi þess að verkefnið á sterkar vestfirskar rætur.

Næstkomandi fimmtudag, þann 16. apríl, verður myndin síðan frumsýnd á Ölhúsinu í Grafarvogi en það er ákveðin ástæða fyrir þeirri óvenjulegu staðsetningu; tveir af leikurum myndarinnar búa í hverfinu og svo er myndin tekin upp að hluta í nágrenninu.

Ótti hefur nú þegar ratað á erlendar kvikmyndahátíðir á Ítalíu, í Hollandi og í Argentínu, sem er umtalsverður árangur fyrir sjálfstætt framleidda frumraun utan hefðbundins styrkjakerfis Kvikmyndamiðstöðvar Íslands.

„Næstu mánuði munum við síðan bara vera að senda myndina út um allt. Hvar sem fólk vill sjá hana, þar munum við sýna hana.“

Fjölbreytileikinn skiptir máli

Roman er fyrsti trans maðurinn sem er í burðarhlutverki í íslenskri kvikmynd. Honum finnst frábært að gegna því hlutverki.

„Það er auðvitað flott að hafa trans fólk í kvikmyndum en mér finnst líka mikilvægt að trans fólk sé ekki alltaf bara að að leika trans fólk, heldur fái að takast á við fjölbreytt hlutverk, allskonar hlutverk.“

Þegar Roman horfir fram á veginn vonar hann að myndin muni hafa þau áhrif á fólk að það fylgi hjartanu í lífinu frekar en því sem er að gerast í kringum það, sérstaklega ef fólk er í erfiðum aðstæðum.

Hvaða ráð myndirðu gefa ungri trans manneskju sem dreymir um að vinna í listum en sér fáa eins og sig í bransanum?

Ég myndi segja ungu trans manneskjunni að vera trú sjálfri sér, fylgja hjartanu sínu og ekki gefast upp. Að þetta erfiða líði hjá og allt það fallega sé fram undan.“