Kerfið sem á að vernda börnin en bregst þeim

Það er eitthvað alvarlegt að þegar foreldrar þurfa að óttast kerfið sem á að hjálpa börnunum þeirra.

Félagslega kerfið og heilbrigðiskerfið eru að bregðast börnunum okkar. Það er eitthvað mikið að í samfélagi sem veitir ekki eigin börnum lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Það er eitthvað mikið að þegar foreldrar þurfa að fara með börnin sín alla leið til Suður-Afríku vegna þess að viðeigandi heilbrigðisþjónusta er ekki til fyrir þessi börn í velferðarríkinu á Íslandi.

Ný skýrsla Gæða- og eftirlitsstofnunar velferðarmála dregur upp mynd sem við megum ekki horfa fram hjá. Þetta eru ekki einstök mistök. Þetta er kerfisbundinn vandi.

Og fórnarlömbin eru börnin okkar.

Börn fá ekki þá hjálp sem þau þurfa

Í tæp tvö ár stóðu drengir á Íslandi án raunverulegrar framhaldsmeðferðar. Þetta er ekki smávægilegt skipulagsvandamál, þetta er alvarleg kerfisbilun.

Þegar börn eru komin á þann stað að þau þurfa sérhæfða meðferð, þá skiptir tíminn öllu máli. Samt bregst kerfið. Ekki af því að við vitum ekki hvað þarf, heldur af því að úrræðin eru ekki til staðar.

Kerfið getur gert vandan verri

Eitt alvarlegasta sem kemur fram í skýrslunni er þetta:

Börn með ólíkan vanda eru sett saman í sömu úrræði. Börn með vægan vanda eru sett með börnum í djúpri neyslu eða ofbeldishegðun.

Afleiðingin?

Smitáhrif.

Foreldrar lýsa því að börnin þeirra hafi versnað í kerfinu. Að þau hafi lært skaðlega hegðun sem þau höfðu ekki áður. Að þau hafi komist í snertingu við neyslu sem þau voru ekki komin í. Þetta á ekki að gerast.

Öryggi barna er ekki tryggt

Það er ótrúlegt en samt staðreynd að börn á meðferðarheimilum komast ítrekað yfir fíkniefni og hættulega hluti eins og kveikjara.

Hvernig getur það gerst í úrræði sem á að vera öruggt?

Þetta er ekki bara galli. Þetta er öryggisbrestur.

Börn með alvarlegan geðvanda detta á milli kerfa

Starfsfólk segir það sjálft: Sum börn ættu ekki að vera í þessum úrræðum, þau ættu að vera í geðheilbrigðisþjónustu.

En þau komast ekki þangað því geðheilbrigðiskerfið neitar að taka við þeim þrátt fyrir augljósan geðrænan vanda. BUGL neitar að taka við börnum séu þau að fikta við áfengi eða fíkniefni þrátt fyrir að undirliggjandi vandi sé í mörgum tilfellum geðrænn vandi.

Þannig sitja börn með sjálfsvígshugsanir og alvarlegan geðrænan vanda í kerfi sem er ekki byggt til að hjálpa þeim.

Afvötnunardeild ungmenna sem var opnuð með pomp og prakt heldur áfram að synja börnum jafnvel þótt þau komi ítrekað meðvitundarlaus á bráðamóttöku.

Þetta er ekki bara ófullnægjandi þjónusta. Þetta er hættulegt. Þetta er ábyrgðarlaust.

Enginn veit hvort meðferðin virkar

Kannski það sem er mest sláandi:

Það hefur ekki verið markvisst metið hvort meðferðin sem börnin fá skili árangri.

Við erum bókstaflega að setja viðkvæmustu börnin okkar inn í kerfi þar sem við vitum ekki hvort það hjálpar eða skaðar. Hvernig er hægt að tala um „gagnreyndar aðferðir” í kerfi sem aldrei hefur verið árangursmælt?

Óskýrt kerfi, óskýr ábyrgð

Reglur eru óljósar. Kvörtunarleiðir barna eru óskýrar. Eftirlit er ekki nægilegt.

Þegar kerfi sem hefur vald yfir lífi barna er svona óljóst, þá er hættan augljós.

Þetta er ekki ásættanlegt

Við erum ekki að tala um abstrakt kerfi. Við erum að tala um raunveruleg börn.

Börn sem eiga rétt á öryggi.

Börn sem eiga rétt á réttri meðferð.

Börn sem eiga rétt á því að kerfið vinni fyrir þau ekki gegn þeim.

Við verðum að gera betur

Það sem þarf er skýrt:

- Fleiri og fjölbreyttari úrræði

- Aðskilnaður barna eftir þörfum og vanda

- Samþætting barnaverndar og geðheilbrigðisþjónustu

- Raunverulegt eftirlit og árangursmat

- Og kerfi sem er byggt í kringum börnin – ekki takmarkanir kerfisins

Mosfellsbær er ekki undanskilinn

Sem sveitarfélag ber Mosfellsbær ábyrgð.

Við getum ekki bent bara á ríkið og sagt: „Þetta er ekki okkar mál“. Börnin okkar búa hér. Fjölskyldurnar okkar eru hér. Og þegar kerfið bregst, þá er það samfélagið okkar sem tekur við afleiðingunum.

Við þurfum raunverulegar lausnir ekki fleiri skýrslur.

Ef við ætlum að taka þetta alvarlega, þá þurfum við aðgerðir. Í skýrslunni kemur fram að það sé á ábyrgð sveitarfélaga að hafa tiltæk neyðarúrræði þegar dvöl á Neyðarvistun Stuðla líkur og að sá tími sem barn getur dvalið þar eigi barnavernd að nýta til þess að finna viðeigandi úrræði. En oftar en ekki eru það aðeins biðlistar sem taka við, biðlistar á meðan sum þessara barna eru einfaldlega í bráðri lífshættu.

Þetta á ekki að vera svona og þessu þarf að breyta. Ég vil koma á neyðarúrræði í Mosfellsbæ sem hægt er að nýta á meðan beðið er eftir úrræðum þegar börn eru talin í lífshættu.

Að lokum

Ég býð mig fram sem móðir, ekki sem pólitíkus. Móðir með reynslu af baráttu við brotið kerfi, reynslu sem hægt er að nýta til þess að breyta því.

Ég óska eftir þverpólitískri sátt um það að breyta þessu. Þetta á ekki að verða að pólitísku bitbeini, þetta er spurning um ábyrgðarkennd og mennsku.

Samfélag er mælt eftir því hvernig það kemur fram við veikustu meðlimi sína.

Spurningin er einföld:

Ætlum við að horfast í augu við þetta eða halda áfram að bregðast börnum?

Höfundur skipar 2. sæti á lista Miðflokksins í Mosfellsbæ.