Lang­dregnir brandarar stoppa ekki stuðið

Leikstjóri 20 og eitthvað er Kristófer Dignus, sem hefur áður leikstýrt Fólkinu í blokkinni (2013), Jarðarförinni minni (2020), Kennarastofunni (2023) og fjölmörgum öðrum þáttaröðum. Þættirnir eru framleiddir af Guðnýju Guðjónsdóttur og Söru Djeddou Baldursdóttur gegnum framleiðslufyrirtækið Kontent.

Handrit þáttanna er skrifað af Arnóri Björnssyni, Óla Gunnari Gunnarssyni og Vigdísi Hafliðadóttur en þau þrjú fara jafnframt með aðalhlutverkin í þáttunum.

Leikhópurinn er þó fjölmennur, má þar nefna Kötlu Margréti Þorgeirsdóttur, Björgvin Franz Gíslason, Vilhjálm B. Bragason vandræðaskáld, Maríu Hebu Þorkelsdóttur og fjölda upprennandi leikara á borð við Birtu Sólveigu Söring, Berglindi Öldu Ástþórsdóttur, Vilberg Andra Pálsson, Kolbrúnu Maríu Másdóttur, Selmu Rán Lima, Nikulás Hansen Daðason og ýmsa aðra.

Þáttaröðin 20 og eitthvað var frumsýnd á Rúv 17. apríl en sjötti og síðasti þáttur hennar sýndur fyrir viku síðan, 29. maí.

Frumlegt form með reglulegu uppbroti 

Þættirnir 20 og eitthvað fylgja eftir þremur aðalpersónum sem þurfa að takast á við ólíkar áskoranir þrítugsaldursins. Sögum persónanna er fléttað saman og fylgja áhorfendur þeim eftir í grátbroslegum og stundum sprenghlægilegum aðstæðum.

Diljá (Vigdís) er nýbyrjuð í leikaranámi en glímir við gríðarlega loddaralíðan, Teitur (Arnór) lendir í ástarsorg og tilvistarkrísu eftir sambandsslit og Janus (Óli Gunnar) veit ekki hvað hann á að gera við líf sitt eftir að hafa hætt í eftirsóttu arkitektúrnámi erlendis.

Frásagnarform þáttanna er frumlegt að því leyti að þó þeir fylgi ákveðinni sögu þá er framvindan reglulega brotin upp með atriðum sem minna meira á sketsa en hefðbundnar senur. Reglulega dúkka upp söngatriði, senur þar sem lögmál heimsins eru ýkt og svo brjóta persónurnar reglulega fjórða vegginn með því að ávarpa áhorfendur.

Þetta form gerir að verkum að fléttan er ekki í eins miklu aðalhlutverki, stök atriði geta jafnvel staðið sjálfstæð og þættirnir fanga betur heildarstemmingu tíðarandans hjá fólki á þrítugsaldri frekar en að vera karakterstúdía.

Hugmyndin að þáttunum kemur upphaflega frá Arnóri og Óla Gunnari, frændum úr Hafnarfirði sem hafa unnið saman á sviði og í sjónvarpi síðan þeir voru unglingar. Þeir fengu Vigdísi Hafliðadóttur til liðs við sig eftir að hafa heillast af uppistandi hennar og söng í hljómsveitinni Flott. Þremenningarnir skrifuðu þættina saman og á tímunum sem leið milli þess að tökur þáttanna kláruðust og þeir voru frumsýndir, skrifuðu þau og sýndu sketsaleikritið Ekki hugmynd.

Vigdís tók að sér enn annað hlutverk en hljómsveitin hennar, Flott, samdi sjö lög fyrir seríuna: upphafsstef þáttanna, „Tuttugu og eitthvað“ og sex önnur lög sem koma fyrir. Líkt og þættirnir fjalla lögin um sameiginleg vandamál fólks á þrítugsaldri, spurningaflóð ættingja um hvað maður sé að gera, rándýr matarinnnkaup og eftirsjá yfir því að hafa farið á djammið.

Misskemmtilegar persónur 

Þræðir persónanna þriggja eru hins vegar missterkir og misfyndnir. Saga Janusar er einna dramatískust meðan þræðir hinna tveggja eru ívið léttari - þó allir þrír þræðirnir flakki reglulega milli gríns og alvöru.

Janus er í byrjun seríunnar nýhættur í arkitektúrnámi í MIT og fluttur inn til vina sinna, parsins Brynjars (Nikulás Hansen) og Guðrúnar (Birta Sólveig). Hann upplifir sig mislukkaðan og er óviss um framtíð sína, veit ekki hvort hann eigi að skrá sig í nám eða sækja um vinnu. 

Gegnum seríuna glímir Janus við þessar spurningar og ræðir reglulega við tólf ára útgáfuna af sjálfum sér. Óli Gunnar er sannfærandi sem hinn brjóstumkennanlegi Janus. Á köflum fannst mér karakterinn hins vegar vera aðeins of leiðinlegur og vansæll. 

Vandræði Teits eru annars eðlis, hann er í vinnu, á gott samband við fjölskyldu sína og er í sambandi með æskuástinni Möggu (Berglind Alda). Sambandið stendur þó höllum fæti og samskiptin einkennast af afbrýðisemi og vantrausti. Sambandsdraugurinn (Villi vandræðaskáld) bankar upp á og þau standa í löngum samningaviðræðum um hegðun á samfélagsmiðlum. 

Sambandið splundrast svo þegar Berglind kemur að Teiti í sérstaklega vandræðalegum aðstæðum sem er best að spilla ekki. Eftir það sekkur Teitur ofan í þunglyndi einhleypa mannsins, hitar sér frosnar pizzur, liggur í sófanum og glápir á sjónvarpið. Arnór er fantagóður grínleikari og sýnir það hér.

Einn besti hluti seríunnar er fjölskylda Teits sem samanstendur af íhaldssömum foreldrum (Björgvin Franz og María Heba), yngri bróður sem er illa leikinn af enskum áhrifum og karlahveli samfélagsmiðla og yngri systur sem þjáist af því sem mætti kalla vók-viðkvæmni. Senurnar kjarna íslenskt fjölskyldulíf og dýnamík fjölskyldunnar er algjör snilld.

María Heba er góð sem málfarslöggumóðir, Björgvin Franz sýnir á sér nýja íhaldssama hlið, María Pála Marcello er góð sem viðkvæma systirin og stjarna þáttanna er örverpið Kolbeinn sem er leikinn af Högna Dignus Maríusyni en hann hefur masterað ensk-íslenskan talsmáta krakka sem alast upp á samfélagsmiðlum.

Loks er það Diljá sem glímir við fullkomnunaráráttu á háu stigi, miklar allt fyrir sér, reynir endalaust að þóknast öðrum, bæði samfélagsmiðlasjúkum vinkonum sínum og sjálfumglöðum samnemendum á leikarabrautinni.

Senurnar úr skólanum eru góðar og tækla skemmtilega leikarakrakkana sem eru uppteknir af því að sviðsetja eigin tráma eða bera sig á sviði. Einn af hápunktum seríunnar er þegar Diljá á að flytja einstaklingsverkefni sitt í skólanum og allt fer úrskeiðis. Erfiðara er að kaupa atriðin með vinkonunum þar sem er deilt á ýkta samfélagsmiðlahegðun og fyrir vikið missa þær dálítið marks.

Hvenær á að stoppa brandara

Heildarútlit þáttanna er þrælgott og þeir fagmannlega unnir hvert sem er litið. Þar má nefna leikstjórn Kristófers, kvikmyndatöku Víðis Sigurðssonar, klippingu Stefaníu Thors og Óla Gunnars og búningahönnun Arndísar Eyjar. 

Titlar seríunnar eru hannaðir af Briek Dockers í skemmtilega litríkum retro-stíl og hreyfihönnun titilraðarinnar (e. title card sequence) af Jo van Hove með skuggamyndum sem minna dálítið á titilsenur Stelpnanna (2005-14). Saman gefur þetta seríunni skýrt heildrænt útlit.

Sterkasti hluti 20 og eitthvað er hvað þeir fanga vel tíðaranda þessarar kynslóðar sem er til umfjöllunar hvort sem það er vók-viðkvæmni yngri systur Teits og íhaldssemi foreldra hans, vesenið sem fylgir því að fara niður í bæ að djamma eða erfiðleikarnir á stefnumótamiðlum nútímans.

Þá er gaman að sjá hvað aðstandendur þáttanna eru óhræddir við að taka sénsa, fjórði þátturinn gerist til að mynda allur á djamminu þar sem víma karakteranna fær þá til að tala í bundnu máli. Rímið tekur vissulega of mikið pláss og gengur aðeins of langt en sviðsetning djammsins er vel lukkuð.

Þættirnir eru eftir allt saman grínþættir og velta á ágæti þess. Heilt yfir er grínið í þáttunum mjög misfyndið, eins og gengur og gerist, enda getur ekki allt verið fyndið. Sumt fannst mér ekkert fyndið, annað bara skondið og svo hló maður oft rækilega. Helsti löstur seríunnar er að sumir sketsar og brandarar eiga það til að verða of langir. Oft upplifði ég að höfundarnir væru of ánægðir með eigin grín til að skera það niður meðan þeir hefðu einmitt þurft að vera miskunnarlausir.

Gott er að kynna inn ákveðið grín og klifa svo á því gegnum seríuna, bæði gefur það ákveðinn heildarbrag og svo getur grínið orðið fyndnara eftir því sem það er rifjað upp oftar. Þetta er þó vandmeðfarið og ofnotkun getur orðið til þess að áhrifin verka öfugt. Gott dæmi er að Diljá brýtur reglulega fjórða vegginn og syngur vandræðalegar hugsanir sínar fyrir áhorfendur. Söngur innri raddarinnar verður hins vegar að ákveðinni hækju og er endurnýttur svo oft að maður fær leið á því eftir bara tvo þætti.

Annar ofnotaður karakter er sambandsdraugurinn sem er skemmtileg pæling um mann sem ásækir léleg sambönd. Það er þó ekki nóg að láta hann dúkka upp kollinum aftur og aftur, maður finnur ekki fyrir neinni stigmögnun þannig að efnið verður dálítið endurtekið.

En þrátt fyrir að brandararnir dragist stundum á langinn þá eru 20 og eitthvað vel lukkaðir þættir. Gaman er að sjá íslenska þætti þar sem leikgleði ræður för og fólk er óhrætt við að hugsa út fyrir kassann, prófa sig áfram og þenja formið. Eftir að hafa farið með Janusi, Teiti og Diljá gegnum sex þætti gæti ég vel hugsað mér að fylgjast með frekari ævintýrum þeirra.

Niðurstaða

20 og eitthvað eru vel lukkaðir gamanþættir sem fanga tíðaranda síðustu ár með því að taka fyrir vandræði þriggja karaktera á þrítugsaldri. Form þáttanna er óhefðbundið og þar blandast saman bein framvinda, sketsar og tónlistaratriði.

Handritsteymið þreytir hér frumraun sína saman og tekst vel til. Gaman er að sjá óhrædda höfunda leyfa leikgleðinni að ráða för frekar en að halda sig við eitthvað einfaldara. Helst má gagnrýna þau fyrir skort á miskunnarleysi því ýmsir brandarar seríunnar eiga það til að dragast á langinn.

Leikhópurinn í seríunni er virkilega sterkur, bæði er þar að finna þrautreynda gamanleikara sem kunna sitt fag og yngra fólk sem er á uppleið. Einna bestir fannst mér Björgvin Franz í hlutverki íhaldssams föður og og Högni Dignus sem ómálga unglingur.