Getum við gert enn betur? Já í ágúst

Ísland er meistaradeildarþjóð á lífskjaralista Sameinuðu þjóðanna og skipar fyrsta sætið af 193 ríkjum í nýjustu mannþróunarskýrslunni frá 2025. Hér eru langlífi, menntun og lífskjör í fremstu röð. Hvers vegna ættum við þá að sækjast eftir aðild að Evrópusambandinu?

Andstæðingar aðildar benda gjarnan á að í efstu sætum listans sitji auk Íslands Noregur og Sviss, öll ríki utan sambandsins. Fyrst okkur gengur svona vel án aðildar, hlýtur hún að vera óþörf eða jafnvel skaðleg. Við nánari skoðun stenst þessi ályktun þó ekki, og það af tveimur ástæðum.

Listinn segir aðra sögu

Í fyrsta lagi styður listinn sjálfur ekki þá ályktun að staða utan ESB skili betri lífskjörum. Meðal fimmtán efstu ríkja heims eru sjö aðildarríki ESB: Danmörk, Þýskaland, Svíþjóð, Holland, Belgía, Írland og Finnland. Aðild hefur augljóslega ekki staðið þeim fyrir þrifum. Efstu sæti Noregs og Sviss skýrast af einstökum auðlindaauði annars og sérstöðu hins sem fjármálamiðstöðvar — ekki af því að þau standa utan ESB.

Ísland og Noregur eiga það raunar sameiginlegt að byggja velmegun sína á nánum tengslum við innri markað Evrópu. Bæði ríkin eru nánast aukaaðilar að sambandinu í gegnum EES-samninginn og Schengen-samstarfið; við tökum upp megnið af löggjöf innri markaðarins án þess að eiga sæti við borðið þar sem hún er samin. Spurningin er því ekki hvort við viljum evrópskt samstarf, því við höfum þegar valið það — heldur hvort við fylgjum leikreglum sem aðrir semja eða tökum þátt í að móta þær.

Það sem listinn mælir ekki

Í öðru lagi mælir listinn aðeins þrennt: lífslíkur, menntun og þjóðartekjur á mann. Hann segir enga sögu af vaxtabyrði íslenskra heimila, sem greiða margfalt hærri vexti af húsnæðislánum en fjölskyldur í nágrannalöndunum. Hann fangar hvorki verðtrygginguna né gengissveiflur minnsta sjálfstæða gjaldmiðils heims. Þessir þættir vega þungt við eldhúsborðið en sjást hvergi í vísitölunni. Fyrsta sætið á listanum afsannar ekki þessa galla — þeir koma ekki fram í mælingunni.

Niðurstaða

Lífskjaralisti Sameinuðu þjóðanna er ekki rök gegn aðild. Hann sýnir þvert á móti sjö ESB-ríki í hópi þeirra fimmtán efstu — og ekkert orsakasamband milli lífsgæða og stöðu utan sambandsins. Spurningin snýst ekki um hvort það sé gott að búa á Íslandi, heldur hvort lífskjör hér geti orðið enn betri. Aðild snýst um stöðugleika og ný tækifæri: efnahagslegan fyrirsjáanleika, sæti við borðið og upptöku evrunnar, sem getur skilað sér í lægri vöxtum fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Já 29. ágúst skuldbindur engan til aðildar — samningurinn kemur aftur til kasta þjóðarinnar í sjálfstæðri atkvæðagreiðslu. Áhættan liggur því ekki í já-inu, heldur í nei-inu sem lokar á kostina áður en þeir liggja fyrir.

Höfundur er stjórnmálafræðingur með MA í alþjóðasamskiptum.