Inni­hald náms skiptir máli – ekki um­búðirnar!

Nú þegar ég mæti til vinnu eftir sumarfrí liggur það fyrir að ég sé að fara að vinna að því með mínum skóla að breyta birtingarmynd námsmats enda stóð menntamálaráðherra við það að henda í reglugerð þess efnis.

Fyrir mig, verandi kennara í unglingaskóla þar sem kvarðinn A-D hefur verið notaður færsællega í öllu starfi síðan hann var tekinn upp við innleiðingar nýrrar aðalnámskrár á sínum tíma, er þetta ekki eins stórt mál og það er væntanlega í skólunum sem unnu í hæfnimiðuðu litaumhverfi Mentors. Kvarðinn sem á að taka upp er kvarðinn 4-10 þar sem 4 er lægsta einkunnin sem er gefin í lokaeinkunn og 10 sú hæsta. Þessi kvarði er því sjö skiptur á meðan kvarðinn A-D er sex skiptur þannig breytingin er nú ekki ýkja mikil.

Fyrirmælin eru að einkunnin 7 eða hærra nægi til að nemendur fari beint á 2. stig í framhaldsskóla og þar með tilbúinn í bekkjarkerfisskólana en í fyrri kvarða var það einkunnin B eða hærra sem sagði til um það. Einkunnin 5-6 segir að nemandi sé tilbúinn á 1. stig sem var áður C og C+ og svo 4 sem segir að nemandi þurfi frekari undirbúningsáfanga sem var D áður fyrr. 9 og 10 þýðir síðan að nemandi er framúrskarandi sem var B+ og A í fyrri kvarða. Það er tekið skýrt fram í þessum nýja kvarða að tölurnar 1-3 eigi ekki að nota í lokamati en væntanlega má nota þær í mati annar þó að lokaeinkunn sé aldrei lægri en 4 en ég á væntanlega eftir að fá frekari útskýringar á því. Þannig í raun er aðal breytingin að B er skipt upp í tvo flokka (7 og 8) því að öðru leiti er þetta eins, þ.e. D=4, C=5, C+=6, B= 7 og 8, B+=9 og A=10.

Ég get vel skilið að bæði stór hluti skólafólks og allir forráðamenn hafi viljað losna við litaflóruna úr námsmati og allan þennan fjölda opinni hæfniviðmiða sem verið var að gefa fyrir. Ég er a.m.k. guðs lifandi fegin að hafa aldrei þurft að vinna í því umhverfi. Þetta umhverfi var bæði tímafrekt fyrir kennara og eitthvað sem foreldrar náðu illa að skilja. Að því leiti er menntamálaráðherra að fara með rétt mál þegar hún heldur fram að það hafi verið mikið ákall eftir þessari breytingu. En að flokka nemendur í sjö flokka í nýjum kvarða í stað sex er ekki svo mikil breyting þannig hér er ekki um neina kúvendingu að ræða.

Eins og þetta lítur út fyrir mér virðist ein aðal ástæðan fyrir því að nýr kvarði sé settur fram að auðvelda framhaldsskólum að reikna meðaleinkunnir nemanda til að ákvarða inntöku í þá. Með þessum kvarða þurfa þeir ekki lengur að breyta bókstöfum í tölutákn eins og þeir gerðu heldur geta þeir bara reiknað út meðaltalið beint út frá einkunnunum.

Hin ástæðan er svo að losa foreldra við litaflóruna í Mentor og auðvelda foreldrum að skilja stöðu síns barns og hana skil ég vel og styð. Ég hefði á sínum tíma persónlega viljað sjá alla skóla taka upp bókstafakvarðann í stað fjölda óljósra og opinna hæfniviðmiða í einhverri litadýrð sem varð raunin. Stundum held ég að það hafi meira verið Mentor sem stýrði þeirri vegferð frekar en menntamálayfirvöld og skólasamfélagið sjálft og þetta hafi farið út í eitthvað sem enginn í raun vildi og fáir skildu.

Höfum það samt alveg á hreinu að það að skipta um kvarða breytir engu um samræmi í námsmati á milli skóla.

Fullyrðingar menntamálaráðherra í viðtölum undanfarna daga um að nýr kvarði tryggi betra samræmi í einkunnum á milli skóla á sér engar stoðir í raunveruleikanum. Það mun ekki breytast með tilkomu nýs kvarða.

Aðalnámskrá hefur ekkert breyst hvað varðar hæfniviðmiðin. Þau eru ennþá jafn opin og ekkert búið að skýra betur hverjar kröfurnar eru í hverri námsgrein fyrir sig. Þessi opnu hæfniviðmið eru orsök þess að í þessi 15 ár, síðan ný aðalnámskrá kom út, hefur gríðarlegur munur þróast á milli skóla hverjar kröfurnar eru í hverri námsgrein fyrir sig. Nýr kvarði breytir engu um það. Það er ennþá verið að meta námið út frá hæfninni sem er kennd á hverjum stað fyrir sig. Bókstafir eða tölur breyta engu. Á meðan skýr hæfniviðmið um hvað eigi að fara langt í hverri námsgrein fyrir sig eru ekki til staðar þá verður alltaf ósamræmi í námsmati á milli skóla.

Verið að byrja á röngum enda!

Ég er sammála menntamálaráðherra að breytinga sé þörf í íslensku skólakerfi og að það sé mikil þörf á að tryggja jafna möguleika nemenda til náms og að það þurfi að tryggja að nemendur fái aðgang að sömu grunnmenntun óháð búsetu en breyting á kvarða er ekki stóra málið í þeirri vegferð. Vel menntaðir kennarar alls staðar á landinu, skýr hæfniviðmið og gott námsefni tryggir þetta.

Það sem þarf að gera, og ekki seinna en strax, er að gera skýr hæfniviðmið fyrir námsgreinar sem leiðbeina skólum um hversu langt eigi að fara í hæfninni og hverjar áherslurnar eigi að vera. Hæfniviðmið eins og t.d. í stærðfræði sem segir að nemandi þurfi við lok grunnskóla að geta leyst jöfnur og einfaldað stæður er eins óljóst og hægt er að gera hlutina. Allir sem eitthvað vita um málið átta sig á því að jöfnur og stæður koma í allskonar þyngdarstigum og hvergi er kveðið á um hve langt grunnskólinn á að fara og hvar framhaldsskólinn tekur við. Það sama á við um allar hinar námsgreinarnar. Það þarf skýrari hæfniviðmið sem tryggja samfellu í námi upp allan grunnskólann og yfir í framhaldsskólann. Öðruvísi fáum við ekkert samræmi í einkunnum í mat á hæfni nemenda og öðruvísi tryggjum við ekki að nemendur fái allir svipaða menntun í grunnskóla sem er í raun það skiptir mestur máli.

Skýrum hæfniviðmiðum fyrir hverja grein fyrir sig þarf svo að fylgja eftir með öflugri námsefnisgerð. Staðan í námsefnisgerð er þannig að það þarf ekkert minna en þjóðarátak og þjóðarsátt um að það þurfi að tryggja fjármuni til að bæta fyrir áratuga svelt ef eitthvað á að breytast. Án verulegrar innspýtingar og marvissrar uppbyggingar þá verður engin breyting. Það er ekki hægt að vinna þetta upp smám saman í litlum skrefum í einhverjum vanefnum því skorturinn er svo til algjör. Það þarf einfaldlega að fá bankana og önnur stórfyrirtæki til að gefa hluta af arði í verkefnið og fara í þjóðarsöfnun til að endurreisa námsbókagerð sem ná yfir þá hæfni sem ætlast er til að nemendur kunni. Svo alvarleg er staðan. Á meðan það er ekki gert er það á herðum kennara sem berjast í að nota löngu úrelt efni og aðalaga það eins og hægt er og finna til efni út um allt eða semja til að nýta í skólastarf. Það eykur gífurlega á álag í starfi og er stór hluti af því álagi sem er á kennurum. Ef kennara hafa góð gögn til að vinna með nemendum sínum þá eru þeir betur í stakk búnir til að sinna því sem í raun á að vera þeirra starf, þ.e. að sinna nemendum og hjálpa þeim í námi. Námsefnisgerð á ekki að vera hluti af starfi kennara og því er tíminn sem í það fer að tína til efni og aðlaga úrelt efni tími sem er tekinn af öðrum hluta starfsins. Þetta er ekkert flóknara en það.

Þetta tvennt er það sem við þurfum að byrja á!

Kvarðinn fyrir mér er samt lítið mál í þessu dæmi öllu saman og ég og minn skóli munum ekki verða í neinum vandræðum með að skipta yfir í þennan kvarða því þetta er í raun sára lítil breyting frá bókstöfunum. Þessi breyting er samt engin lausn á neinu. Það er ennþá verið að gera mismunandi kröfur til hæfni í greinum eftir skólum og þar með breytir birtingarmyndin á einkunnum engu hvað það varðar nema nú verður talað um að 9 í einum skóla þýðir ekki það sama og 9 í öðrum skóla.

Þannig menntamálaráðherra verður að fara að átta sig á að þessi aðgerð er ekki að fara tryggja það að „réttu nemendurnir“ komist inn í Verzlunarskóla Íslands. Hún er ekki að tryggja það með þessari aðgerð að „hún mismuni ekki fleiri 10. bekkingum“ eins og fyrirsögnin á einhverju viðtalinu var sem ég las.

Það er nefnilega þannig að það er innihaldið sem skiptir máli ekki umbúðirnar.

Höfundur í grunnskólakennari.