Tollum hótað vegna hval­veiða sem verða bannaðar

Í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er boðað að frumvarp um breytingar á lögum um hvalveiðar verði lagt fram í febrúar. Byggt verður á skýrslu um lagaumgjörð veiðanna sem starfshópur skilaði af sér í fyrra. Þar má finna greiningu á þremur valkostum; að veiðum verði haldið áfram, þær takmarkaðar eða bannaðar til frambúðar.

„Eftir að hafa lesið skýrsluna og skoðað þessa kosti og hagsmuni okkar óskaði ég eftir því að það yrði unnið frumvarp þar sem væri verið að skoða sérstaklega bannið til frambúðar og þá að litið verði til þeirra stjórnskipulegu álitaefna sem að þyrfti að huga að miðað við hvernig leyfisveitingin er núna,“ segir Hanna Katrín Friðriksson, atvinnuvegaráðherra.

Má þá gera ráð fyrir að í þessu frumvarpi verði ákvæði um bann við hvalveiðum?

„Já.“

Hanna Katrín segist fyrst og fremst líta til sjónarmiða um dýravelferð og viðskiptahagsmuna þjóðarinnar. 

„Í fyrrasumar var leyfi í gildi og það var enginn sem fór á veiðar. Núna hefur eitthvað veiðst af langreyði en ekki nándar nærri því upp í þann kvóta sem gefinn var út. Hrefnuveiðar hafa ekki átt sér stað í sumar. Það er enginn markaður fyrir þessar afurðir og síðan bætist það við að það er ótryggt ástand í alþjóðaviðskiptum þar sem tollum er beitt með öðrum hætti en áður,“ segir Hanna Katrín.

Hótunum tekið alvarlega

Hvalveiðar Íslendinga hafa sætt gagnrýni um árabil og samkvæmt heimildum fréttastofu hafa í það minnsta óformlegar hótanir um tolla á innflutning frá Íslandi komið upp í samskiptum við Bandaríkin og einstaka Evrópusambandsríki. 

Í ljósi þess að alþjóðlegt viðskiptaumhverfi hefur tekið miklum breytingum og að tollum er beitt gegn ríkjum í meiri mæli en áður hefur þótt tilefni til þess að taka slíkum hótunum alvarlega.

Aðspurð um málið segist Hanna Katrín hafa heyrt af slíkum samtölum. „Ég hef heyrt af einhverju slíku, já, en ég get ekki staðfest það.“

„Þetta er auðvitað málefni sem er á sviði annars ráðherra, þessi samskipti. En ég veit það bara þegar ég er að tala við ráðamenn á sviðum sem tengjast mínu ráðuneyti, að þá kemur þetta iðulega upp. Og ég veit að það er mikið fylgst með þessu,“ segir Hanna Katrín.

„Það er alveg ljóst að það hefur verið lengi þrýstingur í samskiptum okkar við aðrar þjóðir, ekki síst okkar helstu viðskiptalönd, bæði austanhafs- og vestan þegar kemur að hvalveiðum. Og það er auðvitað hlutverk stjórnvalda á hverjum tíma að gæta hagsmuna Íslands á alþjóðavettvangi. Við erum útflutningsþjóð þannig að þar verðum við að horfa á heildarmyndina,“ segir Hanna Katrín. 

„Þegar þetta er allt tekið saman, þá eru bara meiri hagsmunir en minni sem styðja það að við förum að hætta þessu.“

Stefnt að sólarlagsákvæði um veiðarnar

Síðasta leyfi Hvals hf. til veiða á langreyðum var gefið út í desember 2024. Það gildir til fimm ára en er með ákvæði um framlengingu. Hanna Katrín segir að huga þurfi að atvinnuréttindindum í tengslum við bannið.

„Með núgildandi lögum þá rennur leyfið aldrei sitt skeið á enda. Þetta er sem sagt til fimm ára og eftir hvert ár þá endurnýjast það um eitt ár þannig að það er alltaf til fimm ára. Það þarf bara að taka tillit til þeirra sem að hafa lögmætar væntingar í dag til þess að halda þessari atvinnustarfsemi áfram.“

Ólíklegt sé því að algilt bann taki strax gildi. „Það er ekkert ólíklegt miðað við það hvernig málum er fyrir komið og hvernig þetta mál stendur þegar ég kem inn í ráðuneytið fyrir einu og hálfu ári síðan að það þurfi einhvers konar sólarlagsákvæði á þetta mál,“ segir Hanna Katrín.

Hún vænti þess þó að frumvarpið verði samþykkt á Alþingi í vor. „Ég er persónulega þeirrar skoðunar að rök fyrir áframhaldandi hvalveiðum séu á þrotum.“