50+: Ó­sjálf­ráða vinahreinsunin eftir fimm­tugt

Nei, þvert á móti virðist þetta gerast nánast ósjálfrátt.

Hvað þýðir þetta?

Jú, það sem þetta þýðir einfaldlega er að allt í einu ferðu að átta þig á því að fólk sem þú hefur verið í sambandi við, jafnvel í áratugi, er fólk sem þú ferð að fjarlægja þig frá.

Og almennt virðumst við fara að velja öðruvísi: Förum ekki á hittinga sem okkur langar ekki á – nema að héðan af erum við ekki með neitt samviskubit yfir því að segja nei eða afbóka okkur.

Hættum að rækta samskipti sem okkur finnst ekki nærandi. Hættum – eða drögum verulega úr því – að vera í samveru með fólki sem okkur finnst orkusugur. Hættum að hlaupa alltaf til og hjálpa þeim sem endalaust ætlast til þess – án þess að hjálpa sér sjálf.

Og það sem meira er: Við upplifum þessa ósjálfráðu vinahreinsun sem mjög jákvæða. Eiginlega valdeflandi fyrir okkur. Svona eins og loksins hafi okkur tekist einhvers konar gæðastjórnun fyrir okkur sjálf.

Vá, svo sannarlega kominn tími til…!

En hvers vegna virðist þetta gerast hjá svona mörgum?

Jú, svona skýra vísindin þetta út:

Á þrítugs- og fertugsaldri er lífið oft eins og óstöðvandi söfnunarárátta. Við söfnum tengslum: gömlum skólafélögum, vinnufélögum af fyrri vinnustöðum, foreldrum barna sem æfa sömu íþrótt og kunningjum sem við hittum einu sinni í sumarbústað árið 2011.

Við eyðum dýrmætum föstudagskvöldum í að hlusta á fólk sem við höfum engan raunverulegan áhuga á, einfaldlega vegna þess að okkur var kennt að maður „ætti“ að eiga stóran vinahóp.

Svo kemur fimmtugsaldurinn … og sextugsaldurinn … og það góða með aldrinum og auknum þroska er að það er eins og einhver kurteisileg meðvirkni dvíni og jafnvel hverfi alveg.

Laura Carstensen, prófessor í sálfræði við Stanford-háskóla, hefur rannsakað þetta fyrirbæri í áratugi undir heitinu Socioemotional Selectivity Theory: kenningin um félags- og tilfinningalegt val. Niðurstöður hennar sýna að þegar fólk er ungt upplifir það tímann sem óendanlegan. Þá snýst félagslífið um að safna upplýsingum, stækka tengslanetið og kanna heiminn. En þegar við eldumst breytist tímaupplifunin ósjálfrátt. Við vitum að framtíðin er ekki botnlaus kista.

Sumsé: Allt í einu verðum við meðvitaðri um að tíminn er ekki endalaus auðlind. Fyrir vikið hættum við að fjárfesta orku í yfirborðsmennsku og beinum henni eingöngu að samböndum sem veita raunverulega næringu, dýpt og gleði.

Rannsóknir Carstensen sýna jafnframt að þessi markvissa fækkun vina gerir fólk ekki vansælt – þvert á móti eykur hún hamingju og tilfinningalegt jafnvægi.

Enda svo margt jákvætt sem gerist. Því þótt vinahópurinn virðist minnka miðað við það sem áður var, samanstendur hann nú af þeim vinum okkar sem þola þagnir, geta hlegið að fáránleika lífsins og spyrja okkur hvernig við höfum það. Og bíða eftir svarinu!

Þessu fámenni fylgir líka ákveðið frelsi. Léttir. Því við hættum að líta á félagslífið sem einhvers konar mælikvarða á vinsældir eða stöðu okkar.

Ef þú ert komin/n á þann stað að nenna ekki lengur fólki sem tekur meira en það gefur, skaltu ekki örvænta um eigin félagsfærni. Þú ert ekki að verða leiðinleg/ur. 

Þú ert einfaldlega að komast á það stig í lífinu þar sem þú hefur lært að meta eigin tíma.