Frum­kvöðlar dagsins eru skatt­greiðendur fram­tíðarinnar

Þegar frumkvöðlafyrirtæki nær að skila hagnaði er það oft rétt að hefja næsta kafla. Varan er komin á markað og fyrstu viðskiptavinirnir hafa sýnt henni traust. Fram undan eru nýjar ráðningar, frekari vöruþróun og mögulega sókn á erlenda markaði. Þá getur hagnaðurinn verið mikilvægasta uppspretta fjármagns fyrir næsta vaxtarskref.

Á þessum tímamótum fara hagsmunir fyrirtækisins og samfélagsins saman. Fyrirtækið vill byggja upp rekstur sem stendur undir sér og vex. Samfélagið hefur hag af fleiri verðmætum störfum, fjölbreyttara atvinnulífi og sterkari skattstofnum til framtíðar. Við þurfum því að skoða hvort ríkið geti beðið með að skattleggja hagnað þegar fyrirtækin þurfa mest á honum að halda til að vaxa.

Tækniframfarir gefa þessari umræðu aukið vægi. Gervigreind og tilbúnar hugbúnaðarlausnir geta stytt leiðina frá hugmynd að fyrstu vöru og lækkað kostnað við að prófa hana. Fámenn teymi geta þannig tekist á við verkefni sem áður kröfðust meira fjármagns og fleiri handa.

Fyrir Ísland eru þetta mikilvæg tækifæri. Þekking á atvinnugrein og góð lausn á raunverulegu vandamáli geta orðið grunnur að fyrirtæki sem þjónar viðskiptavinum langt út fyrir landsteinana. Sömu verkfæri standa þó frumkvöðlum annars staðar til boða. Við erum í samkeppni um hvar fólk kýs að byggja upp fyrirtæki, ráða starfsfólk og fjárfesta.

Það nægir því ekki að auðvelt sé að stofna félag. Rekstrarumhverfið þarf líka að styðja við næstu skref, þegar viðskiptin eru komin af stað en fjárhagslegt bolmagn er enn takmarkað.

Í Eistlandi hefur hagnaður fyrirtækja frá árinu 2000 almennt verið skattlagður þegar arður er greiddur út, en ekki árlega þegar hagnaðurinn verður til. Lettland tók upp sambærilega meginreglu árið 2018. Hugmyndin er að fyrirtækið fái svigrúm til að nýta hagnaðinn til uppbyggingar áður en hann er skattlagður.

Reglur eiga jafnframt að koma í veg fyrir að eigendur komist hjá skattlagningu með því að taka hagnað út undir öðru heiti, til dæmis sem lán sem ekki er ætlað að endurgreiða.

Tax Foundation hefur fjallað um kosti þessarar nálgunar og lagt áherslu á einfaldara skattkerfi og möguleika smærri fyrirtækja til að fjármagna vöxt með eigin hagnaði. Ung fyrirtæki hafa oft takmarkað aðgengi að lánsfé og geta jafnframt búið við ósamkeppnishæf vaxtakjör. Þessi rök eiga fullt erindi í íslenska umræðu. Sterkari fjárhagur getur líka hjálpað fyrirtækinu að sækja á erlenda markaði og takast á við tafir í þróun, sveiflur í sölu og önnur áföll í rekstri. Hann getur jafnframt dregið úr þörf fyrir að selja eignarhluti snemma í uppbyggingunni.

Tekjur ríkisins af fyrirtækjaskatti geta minnkað fyrst um sinn þegar innheimtu er frestað. Markmiðið er að fyrirtækin fjárfesti meira, skapi fleiri störf og standi síðar undir meiri skatttekjum. Mikill hagvöxtur varð í Eistlandi eftir breytinguna, en ekki er hægt að rekja hann til skattkerfisins eins. Fyrir Ísland skiptir mestu hvort breytt fyrirkomulag geti stuðlað að uppbyggingu sem skilar samfélaginu meiri ávinningi en það kostar.

Þegar fyrirtæki vex geta orðið til fleiri störf og hærri launatekjur sem skila tekjuskatti, útsvari og launatengdum gjöldum. Hagnaður og arðgreiðslur geta síðar orðið uppspretta frekari skatttekna. Ávinningurinn getur þannig náð langt út fyrir fyrirtækið sjálft.

Stærri skattstofnar geta skapað svigrúm til að fjármagna sameiginlega þjónustu með lægri skatthlutföllum en ella. Það ræðst einnig af opinberum útgjöldum og pólitískum ákvörðunum. Stærri kaka gefur okkur þó fleiri valkosti til að bæta lífskjör og styrkja þá þjónustu sem við reiðum okkur á.

Ég tel að Ísland eigi að skoða breytingar á skattkerfinu til að styðja við uppbyggingu, sérstaklega hjá ungum og vaxandi fyrirtækjum. Bera þarf saman almenna skattfrestun að fyrirmynd Eistlands og Lettlands og afmarkað úrræði með skýrum skilyrðum. Meta þarf ávinning og kostnað beggja leiða til lengri tíma í samanburði við núverandi fyrirkomulag. Framkvæmdin þarf að vera einföld og fyrirsjáanleg og falla að þeim stuðningi sem þegar er í boði. Fyrirtæki sem eru enn í þróun og skila ekki hagnaði þurfa áfram aðrar fjármögnunarleiðir.

Frumkvöðlafyrirtæki dagsins geta orðið mikilvægir skattgreiðendur morgundagsins. Með því að gefa þeim svigrúm til að byggja sig upp getum við styrkt grunninn að hagsæld fyrir samfélagið allt.

Höfundur er fjármálastjóri.