Deila um Stálskipaauðinn fyrir Hæsta­rétt

Í ákvörðun Hæstaréttar um kæruleyfisveitinguna, sem birt hefur verið á vef Hæstaréttar, hafa nöfn aðila málsins verið afmáð. Vísir hefur ónafnhreinsaða ákvörðunina undir höndum þar sem segir að leyfisbeiðandi sé dánarbú Írisar Drafnar Kristjánsdóttur. Hún sat í óskiptu búi eftir eiginmann sinn Þorstein Sigurðsson, sem stofnaði útgerð með bróður sínum Ágústi sem síðar varð að Stálskipum.

Þorsteinn átti lengi vel fimmtán prósenta hlut í Stálskipum en hafði selt hann þegar hann lést árið 2017. Þá hafði félagið lagt af útgerð og var orðið að stöndugu fjárfestingafélagi.

Fengu 250 milljónum meira en bróðirinn

Ítarlega var fjallað um úrskurð Landsréttar í málinu, sem kveðinn var upp þann 4. september síðastliðinn. Í honum kom meðal annars fram að fjögur systkini, Dagbjört Lína, Jenný, Vera Lind og Andri Þorsteinsbörn, hafi fengi um 250 milljónum króna meira í fyrirframgreiddan arf en bróðir þeirra.

Frá árinu 2010 hefðu systkinin öll fengið rúmar hundrað milljónir á mann í arf en frá árinu 2016 hafi aðeins fjögur þeirra fengið hann. Að lokinni síðustu færslunni árið 2019 hafi búið verið orðið svo gott sem eignalaust.

Engin skylda til að endurgreiða

Í niðurstöðu Landsréttar segir að dánarbúinu hafi ekki tekist að færa sönnur á það að vilji arfleiðenda, foreldra systkinanna, hefði verið að börn þeirra fengu jafnan arf.

Þá hafi ákvæði erfðalaga staðið í vegi fyrir því að systkinunum yrði gert að endurgreiða fyrirframgreiddan arf sem þau fengu umfram bróður sinn að þessu leyti.

Í 32. grein erfðalaga segir að erfingi sem hlýtur fyrirfram meira fé frá arfleifanda en nemur erfðahluta hans verði hann ekki skyldaður til að standa búinu skil á mismuninum, nema hann hafi sérstaklega skuldbundið sig til þess. Systkinin fjögur hafi ekki skuldbundið sig til þess.

Í fyrri dómum Hæstaréttar hafi ákvæðið verið skýrt eftir orðanna hljóðan og því væri engin ástæða til þess að bregða út frá því. Því var öllum kröfum dánarbúsins hafnað og því gert að greiða systkinunum 150 þúsund krónur í kærumálskostnað, hverju fyrir sig.

Að óbreyttu væri hægt að líta fram hjá reglum um skylduarf

Í ákvörðun Hæstaréttar segir að dánarbúið hafi byggt á því að ágreiningsefni málsins hafi ríkt fordæmisgildi enda leiði af óbreyttri niðurstöðu að arfleifendur geti litið framhjá fyrsta kafla erfðalaga, reglum um skylduarf og takmarkaða arfleiðsluheimild með því einu að ráðstafa öllum eigum sínum með fyrirframgreiðslu arfs. 

Túlka beri 32. grein erfðalaga í samræmi við grundvallarreglur íslensks erfðaréttar og Hæstiréttur þurfi nauðsynlega að skýra frekar meðal annars hvaða „aðrar ástæður“ geti leitt til þess að endurgreiðsluskylda samkvæmt ákvæðinu virkist. 

Dánarbúið hafi jafnframt byggt á því að málið varði mikilsverða almannahagsmuni enda um að ræða grundvallarreglur erfðaréttar sem komi til skoðunar í skiptum flestra dánarbúa. Loks varði málið sérstaklega mikilvæga hagsmuni dánarbúsins.

Í ákvörðuninni segir að að virtum gögnum málsins yrði talið að úrlausn um kæruefnið kunni að hafa fordæmisgildi um atriði sem dánarbúið vísaði til. Beiðni um kæruleyfi væri því samþykkt.