Hvernig er hægt að semja við samninga­nefnd sem hefur engan skilning á starfi stéttarinnar sem hún er að semja við?

Það virðist sem það sé mikil þörf á að fræða fólk, a.m.k. einstaklinga innan sambands íslenskra sveitafélaga, um hvað skólastarf snúist og er þetta tilraun til þess.Ég varð nefnilega orðlaus þegar ég las viðtal við Ingu Rún Ólafsdóttur, formann samningarnefndar sveitafélaga. Það er eins og hún viti ekkert um skólastarf. Ef þetta er samningartækni þá skil ég ekki hvernig hún á að virka. Sé ekki hvernig það getur verið hagur sveitafélaganna að fara með ósannindi í þeim tilgangi að reyna að fá foreldra upp á móti kennurum og um leið grafa undan góðu skólastarfi í þeim tilgangi að brjóta niður baráttu kennara fyrir því að sveitarfélögin efni gefin loforð frá 2016. Það sem hún segir á sér ekki neina stoð í raunveruleikanum sem ég upplifi í mínu starfi. Ég skildi varla sumt sem ég las, eins og t.d.:

Ákvæði um skipu­lag vinnu­dags­ins er til að mynda tíma­skekkja að mati sveit­ar­fé­lag­anna. (mbl.is, 27.01.25)

Hvað er hún að meina? Er hún að segja að það að nemendur séu með stundatöflu sé tímaskekkja? Tímarnir í stundatöflu eru það eina sem er fyrirfram ákveðið í mínum degi þannig ég sé ekki hvað annað hún gæti verið að meina. Svo heldur hún áfram:

„Það er verið að ákveða ná­kvæm­lega í hvað tími kenn­ara fer í inn­an dags­ins. Það er auðvitað ekki þannig hjá há­skóla­menntuðum sér­fræðing­um. Menn taka að sér ákveðin störf og ákveðna ábyrgð sem þeir sinna eins og það kem­ur fyr­ir. Verk­efn­in detta inn. Við þekkj­um það öll, við erum ekki með það fyr­ir­fram ákveðið hvernig dag­ur­inn er. Þeir geta verið býsna ólík­ir dag­arn­ir okk­ar í vinn­unni og það er það sem við vilj­um ná fram. Að það sé þá meiri sveigj­an­leiki í starf­sem­inni, bæði fyr­ir kenn­ara og líka fyr­ir vinnu­veit­anda. Þannig þetta eru hlut­ir sem koma kenn­ur­um jafnt til góða, þetta er ekki bara ein­hliða. Alls ekki,“ seg­ir Inga (mbl.is, 27.01.25)

„Í alvöru“, segi ég nú bara. Ef það er eitthvað starf sem er fjölbreytt og engir dagar eins þá er það grunnskólakennarastarfið.

Ég sem grunnskólakennari tek á hverju ári að mér ákveðin störf og ákveðna ábyrgð og vinn þau eftir þörfum hverju sinni og ég vinn þau þegar það þarf að vinna þau. Á þeim er engin klukka heldur geri ég það sem þarf, þegar það þarf.

Ábyrgð mín í ár er t.d. umsjón með 23 nemendum sem ég hitti í 20 mínútur á dag eftir stundatöflu þar sem ætlast er til að nemendur sinni lestri og svo auka 55 mínútur einu sinni í viku til að sinna nemendum á annan hátt, þ.e. fylgjast með hvernig gengur í náminu o.fl. Þess fyrir utan gef ég mér tíma í samskipti við heimili þessara nemenda, mismikið eftir umfangi hvers og eins, og eins fylgi ég hverjum nemanda virkt eftir dag frá degi og reyni að sýna þeim og þeirra málum áhuga hvenær sem færi gefst. Að auki er ég í samstarfi við aðra kennara sem kenna sama árgangi og ég. Á þessu er engin tímamæling.

Stærsti hluti kennslu minnar er síðan stærðfræði. Þar kenni ég fimm hópum, 4 x 55 mínútur á viku, eftir stundatöflu. Stærð hópanna er á bilinu 22-32 nemendur og allir hóparnir eru ólíkir í aldri og námsþörfum og þarfnast mikið til mismunandi undirbúnings. Ef ég væri að kenna 100% stöðu þá myndi ég kenna fjórum hópum en þar sem ég kenni mikla yfirvinnu þá eru hóparnir 5. Því miður fer mikið af undirbúningnum í námsefnisgerð þar sem námsefnið í stærðfræði sem gefið er út af MMS er handónýtt og illa unnið. Við styðjumst því ennþá við námsefni útgefið árið 1986 sem er löngu hætt að gefa út. Síðan fer mikill tími í að fara yfir verkefni og próf og vera í samstarfi við hina sex stærðfræðikennarana í skólanum. Stærðfræðikennslunni fylgja líka foreldrasamskipti og ég reyni að sýna stærðfræðinemendum mínum jafn mikinn áhuga og umsjónarnendum mínum því þannig næst bestur árangur. Eðlilega reyni ég líka að fylgjast með nýjungum í faginu og vinna almennt að skólaþróun.

Ég kenni líka forritun og hönnun sem valgrein (First Lego League), keppnishóp og grunnhópa í að samtals að meðaltali þrjár 55 mínútna kennslustundir á viku. Þetta er yfirvinna eins og þessi eini stærðfræðihópur. Þessi kennsla dreifist mjög misjafnt yfir árið. Mikið áhlaup að hausti sem þýðir helgar- og kvöldvinna fram að keppni og svo minna á vorönn þegar grunnhóparnir eru. Þessi hópar eru litlir vegna eðlis kennslunnar og rýmisins sem hún fer fram í. Það geta verið allt að 10 í hverjum hóp og samtals eru þetta þrír hópar sem kennslan dreifist á.

Eins og fram hefur komið í fyrri pistli er þetta um 140% staða. Það að kenna svona mikið þýðir linnulausa kvöld- og helgarvinnu því foreldrasamskipti, undirbúningur og yfirferð kemst ekki fyrir innan venjulegs vinnuramma enda væri það ansi óeðlilegt ef 140% starf rúmaðist inni í honum. Þá væri eitthvað að mælingunni á starfinu.

Það er nefnilega ekkert að mælingunni á starfinu. 26 kennslustundir (40 mínútna) á viku í skóla án aðgreiningar er passleg 100% staða ef þú vilt að kennarar sinni því sem þarf að sinna og geri það vel.

Svona mikil yfirvinna eins og ég vinn tekur toll, bæði í mínu prívatlífi og í vinnunni. Hvað varðar vinnuna þá hefur þetta slítandi áhrif og veldur því að það er erfiðara að vinna að starfsþróun því tími er alls staðar af skornum skammti og oft vildi ég kafa nánar í málin en hef einfaldlega ekki tíma. Mikil yfirvinna erfiðar líka samvinnu því ég er bundin í kennslu nánast frá morgni til loka venjulegs vinnudags.

Þó ég telji mig vera góðan kennara sem sinni vinnunni vel þá veit ég að ég gæti verið ennþá betri kennari ef ég þyrfti ekki að kenna svona mikið. Það er því alveg furðulegt að Inga Rún skuli telja það leið til launahækkunar að kennarar kenni meira eins og kemur fram hér:

Ein­fald­asta dæmið væri að kenn­ari hefði þann sveigj­an­leika að geta valið að kenna meira og fengi þá hærri laun fyr­ir það. Eða tæki að sér ákveðin verk­efni sem væru met­in verðmæt­ari en önn­ur.

„Það eru alltaf ákveðin tæki­færi ef menn taka að sér meiri ábyrgð eða meira álag, þá fylg­ir því vænt­an­lega ein­hver umb­un. Við erum svo­lítið að horfa á það þannig.“ (mbl.is, 27.01.25)

Til að það sé alveg á hreinu að þá stóð hvergi í samkomulaginu frá 2016 að jafna þyrfti laun milli markaða með því að leiðrétta vinnuframlag opinberra starfsmanna þannig að þeir ættu að vinna meira. Það stóð aðeins að það ætti að jafna launin.

Að kenna meira er einmitt það sem ég geri og það skilar því að ég vinn flest kvöld og mikið um helgar. Það er ekki launahækkun að kennarar kenni meira – það kallast yfirvinna. Fólk hlýtur að skilja það.

En vissulega væri það framför ef sambandið myndi bjóða að það væri hægt að skila einhverjum tímum t.d. í námsefnisgerð eða skólaþróun sem hluta að vinnunni og þá væri kennsluskyldan minni en 26 tímar. Það væri mikil framsækni í samningagerð og farsælt fyrir skólastarf. Það myndi einnig mögulega stuðla að því að fleiri entust í þessu starfi.

En það er ekki það sem er verið að bjóða. Kennarar eiga að vinna meira, þ.e. þeir eiga að borga sína launaleiðréttingu sjálfir og helst gera það brosandi.

Það virðast fáir skilja að það er vöntun á kennurum og ástæðan er mikið álag og léleg kjör, því þú þarft að vera í meira en 100% starfi til að vera með þokkalega afkomu. Að vinna mikla yfirvinnu eða vinna annað hlutastarf að auki er álag. Þetta á bæði við um grunnskólakennara og leikskólakennara. Fólk verður að skilja að lausnin er ekki að auka álagið og klukkustundirnar á viku á þessar stéttir. Að hækka launin minnkar álagið því þá geta kennarar dregið úr þeirri aukavinnu sem þeir eru í núna til að vera með þokkalega afkomu. Sambandið verður að skilja að leiðin til að fá betri starfsmenn er einmitt að hækka launin.

Þessi ásækni sambandsins í að auka kennsluskylduna til að spara sýnir þröngsýni og vanþekkingu á íslensku skólakerfi sem er skóli án aðgreiningar.

Þessi vanþekking er einmitt ástæðan fyrir því að það er algjörlega nauðsynlegt að skilgreina kennsluskyldu í samningum kennara og verður það áfram.

Vissulega er þessi hækkun sem þarf til að jafna kjör á milli markaða töluverð, m.a.s. veldur því að Sigriður Margrét Oddsdóttir, framkvæmdarstjóra samtaka atvinnulífsins finnur þörf hjá sér að ræða það í kvöldfréttunum (alveg merkilegt hvað allir vilja hafa skoðun á launum kennara og finnst allt í lagi að svíkja gert samkomulag ). Áttum okkur á því að sveitarfélögin eru búin að hafa 9 ár til að gera þetta í þrepum en völdu að gera það ekki, greinilega með von um að getað hummað þetta af sér. Þess vegna er þetta krafa um bratta hækkun núna. Það þarf líka að átta sig á því að kennarar hafa á móti orðið fyrir skerðingu í 9 ár sem hefur sparað pening fyrir sveitarfélögin.

Við erum ekki að biðja um afturvirka leiðréttingu. Við viljum aðeins að störf okkar séu metin miðað við menntun og ábyrgð og séu á pari við aðra háskólamenntaða sérfræðinga á almennum markaði eins og kveðið var á um í samkomulaginu. Það er líka alveg klárt að kennarastéttin gerir sér alveg grein fyrir því að aukin réttindi reiknast til tekna í svona reikningsdæmum.

Ég skal viðurkenna að ég er sammála um að það er löngu tímabært að yfirfara samningana okkar og mögulega hnýta í þá hér og þar til að auðvelda þá eins og kemur fram að sé vilji sambandsins í eftirfarandi orðum Ingu Rúnar:

„Það þýðir að það eru ýmis rekstr­ar­stýr­andi ákvæði inn í samn­ing­um kenn­ara sem eiga ekki heima þar að okk­ar mati og eru ekki í samn­ing­um annarra sér­fræðinga hjá okk­ur, eða op­in­ber­um markaði. Það eru ýms­ar lag­fær­ing­ar sem við vilj­um gera á samn­ing­um og telj­um mjög nauðsyn­legt að gera, en þau hafa ekki verið til sam­tals um það og eru ekki til sam­tals um það,“ (mbl.is 27.01.25)

Hvað átt er við með „rekstrarstýrandi ákvæðum“ er ekki gott að segja og það verður að viðurkennast að það ríkir ekki mikið traust á milli aðila eftir samninga síðustu 20 ára en enginn samningur er hafinn yfir gagnrýni og það er eðlilegt að taka málin til ákveðinnar endurskoðunar með jöfnu millibili.

En þessi vinna verður aldrei unnin á skömmum tíma við samningarborðið með þessari samninganefnd svo mikið er víst. Þessi vinna þyrfti að vera í mikilli samvinnu við allt skólasamfélagið og með aðstoð utanaðkomandi aðila.

Ef allir aðilar myndu ná að horfa á það verkefni með opnum hug væri örugglega hægt að gera a.m.k. samning grunnskólakennara auðveldari með því að skera af honum eitthvað sem kann að vera úrelt. Höfum það samt alveg á hreinu að kennsluskyldan er ekki hluti af því en vissulega má finna margt í samningunum sem er óþarflega flókið og getur valdið vandræðum í samstarfi ef tekið er bókstaflega og er í raun óþarfa texti og að vissu leyti fallinn úr gildi þar sem enginn vinnur lengur eftir honum.

Ég ætla í lokin að skora á ríkissáttasemjara að fá aðila til að setjast niður aftur, semja um þær launahækkanir sem um ræðir. Þær komi til framkvæmda á einu ári og á sama tíma verði skrifað undir samkomulag um að fara í vinnu með skólasamfélaginu og utanaðkomandi fagaðilum að stuðla að breytingum á uppbyggingu samninga kennara með það að leiðarljósi að gera þá einfaldari og skilvirkari. Hæfilegur tímarammi í verkið væri 6-10 ár.

Þetta er fyrirkomulag hefur hugnast sveitarfélögunum, sbr. samkomulagið um jöfnun lífeyrisréttinda frá því árið 2016, og ætti því ekki að standa á þeim að afgreiða málið með þessum hætti eins og þeir afgreiddu 7. greinina á sínum tíma.

Höfundur er grunnskólakennari í Garðaskóla í Garðabæ.