Farþegagjald ó­lög­mætt og höfnin skuldar tugi milljóna

Í dómi Landsréttar, sem kveðinn var upp í gær, segir að aðilar málsins hafi deilt um hvort Gentle giants ætti kröfu um að fá endurgreidd farþegagjöld sem félagið hafi greitt hafnasjóðnum á árunum 2016 til 2023 í samræmi við útgefna reikninga, en félagið geri út hvalaskoðunarbáta frá Húsavíkurhöfn. 

Voru gjöldin hafi verið ákveðin sem tilgreind krónutala fyrir hvern farþega í gjaldskrám hafna Norðurþings, sem gefnar hafi verið út árlega. Elsti reikningurinn, sem krafist hafi verið endurgreiðslu á, sé vegna farþegagjalda fyrir janúar til september 2016 og gjaldið hafi þá verið 171 króna fyrir hvern farþega. Yngsti reikningurinn sé vegna farþegagjalda á árinu 2023, en þá hafi gjaldið verið 201 króna fyrir hvern farþega.

Ekki fyrsta málið

Dómurinn sem kveðinn var upp í gær er ekki sá fyrsti sem gengur í deilum aðila. Árið 2023 sýknaði Landsréttur Gentle giants af kröfum hafnasjóðsins vegna meintra vangoldinna farþegagjalda. Héraðsdómur hafði dæmt félagið til greiðslu fimm milljóna króna.

Deilur hafa staðið yfir á milli ferðaþjónustufyrirtækisins og hafnarsjóðsins vegna farþegagjaldanna um nokkurt skeið. Sjóðurinn gerði samkomulag við samkeppnisaðilann Norðursiglingu um gjöldin árið 2012 en ekki náðust samningar við Gentle giants.

Hafnarsjóðurinn krafðist á sjöunda tug milljóna króna þegar hann höfðaði málið gegn Gentle giants en hann vildi meina að fyrirtækið hefði vangreitt gjöldin allt frá árinu 2008.

Hafi verið skattur en ekki gjald

Í dómi Landsréttar segir að í hnotskurn hafi Gentle giants reist endurgreiðslukröfu sína á því að félagið hafi ofgreitt gjaldið á framangreindum tíma. 

Félagið hafi einkum rökstutt það með því að fjárhæð gjaldsins hafi ekki verið ákveðin í samræmi við ákvæði hafnalaga og meginreglur sem gilda um álagningu þjónustugjalda. Í því sambandi hafi hann lagt áherslu á að það væri skilyrði lögmætrar álagningar þjónustugjalda að fullnægjandi gögn lægju fyrir og haldbær útreikningur hafi verið gerður á þeim kostnaði sem gjaldinu væri ætlað að standa undir. Engir slíkir útreikningar lægju fyrir í málinu. 

Félagið hafi byggt á því að fjárhæðin árið 2014 hafi verið ákveðin sem tiltekið hlutfall af tekjum af hvalaskoðun. Félagið hafi talið fjárhæð gjaldsins eftir það hafa byggst á sömu forsendu, að teknu tilliti til verðbreytinga. Gjaldtakan hafi því ekki miðað að því að standa undir kostnaði við veitta þjónustu og eftir atvikum sameiginlegum kostnaði samkvæmt hafnalögum. 

Félagið hafi meðal annars vísað til þess að hafnasjóðurinn beri sönnunarbyrði fyrir því að fjárhæð farþegagjalda samrýmist gjaldtökuheimildinni og þeim meginreglum sem gilda um töku þjónustugjalda. Einu haldbæru upplýsingarnar sem liggi fyrir um fjárhæð gjaldsins sýni að gjaldið hafi verið ákveðið sem hlutfall af tekjum við hvalaskoðun. Með því kveði hann að rofin hafi verið tengsl milli gjaldtökunnar og raunverulegs kostnaðar og gjaldið í raun lagt á og innheimt sem skattur. Gjaldtakan hafi því brotið gegn reglum um þjónustugjöld og því beri að fallast á kröfu félagsins um endurgreiðslu gjaldanna.

Engin stoð í lögum

Í dómi Landsréttar segir að rétturinn hafi vísað til þess að fjárhæð gjaldsins hafi í fyrstu byggst á samkomulagi hafnasjóðsins við þriðja aðila sem hafi kveðið á um að gjaldið skyldi ákvarðast í tilteknu hlutfalli við tekjur viðkomandi vegna hvalaskoðunar. 

Landsréttur hafi talið að slík tilhögun hafi ekki átt sér stoð í lögum og hafi stangast á við meginreglur laga um töku þjónustugjalda, þar sem krafist sé samhengis milli gjaldtöku og veittrar þjónustu. 

Hafnasjóðurinn hafi borið því við að síðar hafi fjárhæð gjaldtöku af Gentle giants tekið mið af því að umfang tengt hvalaskoðun næmi tilgreindu hlutfalli af heildarrekstrarkostnaði hafnarinnar. Landsréttur hafi vísað til þess að í hafnalögum sé í engu vikið að því að heimilt sé að haga gjaldtöku með þeim hætti. Þvert á móti sé þar miðað við að hvert gjald stæði undir tilteknum kostnaðarliðum.

Hafnasjóðurinn hafi ekki rennt nægum stoðum undir málatilbúnað sinn um að gjaldtakan hafi á þessum tíma samrýmst ákvæðinu. 

Að þeirri niðurstöðu fenginni hafi Landsréttur talið að taka bæri til greina endurgreiðslukröfu Gentle giants. Landsréttur hafi talið krafa félagsins hafi ekki verið fyrnd, enda hafi félagið haft hluta hennar uppi sem skuldajafnaðarkröfu í fyrra dómsmáli milli aðila, og höfðað málið innan sex mánaða frá því að því máli lyktaði, og hinn hluti kröfunnar hafi einnig verið ófyrndur þegar mál þetta var höfðað. 

Aðalkrafa Gentle giants upp á greiðslu 36 milljóna króna með nánar tilgreindum vöxtum hafi því verið tekin til greina og hafnasjóðinum gert að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, alls þrjár milljónir króna.