Allt að 57% lægra verð í Ís­land Duty Free

Undanfarið hefur verið mikið rætt um verð í verslun Iceland Duty Free á Keflavíkurflugvelli, nýlega í samanburði við tollfrjálsa verslunina í Alicante á Spáni. Umfjöllun Morgunblaðsins sýnir að verð á Íslandi er hærra í völdum tilfellum en í Alicante. Val á tollfrjálsri samanburðarverslun vekur upp ýmsar spurningar. Áður en slíkur samanburður er dreginn fram sem sönnun fyrir óhagstæðum eða ójöfnuði er nauðsynlegt að skilja grunnforsendur markaða og rekstrarumhverfis.

Það er auðvelt að setja upp þessi tvö dæmi, Ísland og Alicante, en í raun er það eins og að bera saman epli og appelsínur. Aðstæður í þessum löndum eru mjög ólíkar, bæði hvað varðar verðlag og kaupmátt, sem og rekstrarumhverfi.

Svo handahófskennt að vörurnar eru ekki sambærilegar

Mikilvægt er einnig að bera saman epli við epli en ekki appelsínur. Í fyrirsögn Morgunblaðsins er því haldið fram að verð í verslun Ísland Duty Free sé 67% hærra en á Alicante. Það sem kom ekki fram hins vegar er að í raun var verið að berasaman tvær mismunandi vörur frá sama vörumerki. „Handahófskenndi verðsamanburðurinn“ hjá Félagið atvinnurekenda (FA), sem fréttin byggir á, var svo „handahófskenndur“ að þeir báru saman mismunandi vörur frá sama vörumerki. Þar að auki var venjulegt verð í Ísland Duty Free borið saman við tímabundið tilboð hjá Alicante Duty Free. Hvergi minnist FA á að í Ísland Duty Free sé verð á sömu vöru allt að 57% lægra en í Vinbúðinni.

Verðsamanburðurinn verður að vera sanngjarn

Það er einnig áhugavert að FA skyldi velja að bera saman verð í verslun á einum ódýrasta áfengismarkaði Evrópu en þrátt fyrir það þá eru mörg dæmi um vörur sem eru ódýrari í Ísland Duty Free en þar. Kannski gæti næsta „handahófskennda“ könnun með fjórum vörum innihaldið dæmi eins og: Baileys Irish Cream 1L sem er 576 krónum ódýrari hjá Ísland Duty Free eða spænska vínið Protos Gran Reserva 0.75L sem kostar 292 krónur minna í Ísland Duty Free en á Spáni.

• Baileys Irish Cream 1L 576 kr. ódýrara hjá Ísland Duty Free

• Protos Gran Reserva 0,75L, - 292 kr. ódýrara hjá Ísland Duty Free

• Don Julio 70 ára afmælisútgáfa – 991 kr. ódýrara hjá Ísland Duty Free

Jafnvel í samanburði við Spán geta neytendur sparað með því að versla í Ísland Duty Free. Eina sem þarf er verðsamanburðurinn sé sanngjarn.

Á Íslandi eru laun almennt mun hærri en í Suður-Evrópu. Meðalmánaðarlaun á Íslandi voru um 758.000 kr. á mánuði árið 2024, sem er eitt það hæsta meðal OECD-landa. Þetta leiðir óhjákvæmilega til hærra verðlags almennt eins og Félag atvinnurekenda ætti að vita mætavel. Meðallaun á Alicante-svæðinu á Spáni voru 354.000 kr. á sama tímabili.

Fjöldi farþega sem fer um fríhafnirnar árlega skiptir einnig máli. Keflavíkurflugvöllur þjónaði um 8,16 milljónum farþega á síðasta ári. Alicante-Elche flugvöllur nálgast 18-20 milljónir farþega árlega, meira en tvöfalt fleiri en Keflavík.

Tollfrjáls verslun starfar ekki í tómarúmi

Mikilvægt er að halda umræðunni um rekstur fríhafna í réttum og hlutlægum farvegi. Fullyrðingar um að fyrirtækinu hafi verið „afhent einokunar- og markaðsráðandi staða án nokkurs eftirlits“, eins og haft er eftir Ólafi Stephensen, framkvæmdastjóra Félags atvinnurekenda, í Morgunblaðinu, endurspegla á engan hátt þann ramma sem rekstur Ísland Duty Free starfar innan.

Reksturinn á Keflavíkurflugvelli var boðinn út í opnu og alþjóðlegu útboðsferli. Slíkt útboð felur í sér samkeppni um réttinn til rekstursins þar sem skýrar kröfur eru gerðar um þjónustu, verðstefnu, fjárfestingar og gæði. Samningurinn er bundinn skilmálum og undir eftirliti Isavia, sem er eigandi flugvallarins auk þess sem starfsemin lýtur íslenskum samkeppnislögum og eftirliti Samkeppniseftirlitsins.

Að lokum er mikilvægt að hafa í huga að tollfrjáls verslun starfar ekki í tómarúmi. Neytendur bera saman verð við aðrar tollfrjálsar verslanir, við netverslanir og á innlendum markaði. Ef verðlagið stenst ekki væntingar hefur það bein áhrif á sölu og orðspor. Þannig er raunverulegt aðhald í gegnum val neytenda.

Höfundur er rekstrarstjóri Ísland Duty Free.

Greinin hefur verið uppfærð. Tafla með samanburði á áfengisgjaldi sem fylgdi upphaflega greininni var fjarlægð.