Mann­hvelið: þar sem drengir verða karl­menn

Mannhvelið er umfjöllunarefni nýjustu heimildarmyndar Louis Theroux sem nefnist Inside the Manosphere. Þar varpar hann fram spurningum eins og: „hvað þýðir það að vera karlmaður og eiga karlmenn undir högg að sækja?“ Í tilraun til þess að varpa ljósi á málefnið ræðir hann við nokkra áhrifavalda sem sækja vinsældir og tekjur með ögrandi og öfgakenndri umræðu um karlmennsku, sambönd og stöðu karla í samfélaginu inni á samfélagsmiðlum, í spjallþráðum eða öðrum netsamfélögum mannhvelsins. Eftir áhorfið sitjum við með spurningar eins og hvernig gerðist þetta og af hverju leiðast ungir drengir inn á þessa braut?

Áður en lengra er haldið er rétt að taka það fram að ungir karlmenn eru ekki vandamál.

Þegar að við skoðum í grunninn það sem ungir drengir leita að á netinu þá er það:

• Færni
• Velgengni
• Rómantísk samskipti
• Stefnumótaráð
• Fjármálaráð
• Tilfinningatengsl
• Geðheilsa
• Kynhneigð
• Útlitsráðleggingar

Leitin er ekki skaðleg, heldur endurspeglar hún forvitni og spurningar um sjálfsmynd, tengsl og tilgang. Hvernig tekst ég á við stökkið frá dreng yfir í karlmann? Á unglingsárum mótum við okkar eigin skoðanir, könnum eigin mörk, speglum okkur í öðrum og leitum í viðurkenningu jafningja. Einmitt þá er svo mikilvægt að við séum til staðar sem foreldrar, kennarar, leiðbeinendur, þjálfarar, sem vinir, fjölskylda og samfélag og bjóðum ungmennum upp á opið samtal á þeirra forsendum þar sem má spyrja án þess að vera dæmdur. Ef ekki, er hættan að samtalið færist inn í netsamfélög þar sem svörin eru markaðsvædd í von um að halda athyglinni okkar sem lengst.

Athyglin okkar er söluvaran

Inn í þessa efnisflokka tala áhrifavaldar sem hafa það að markmiði að stækka sitt eigið fylgjendanet með því að safna smellum, athugasemdum og hvers kyns viðbrögðum sem færa þeim tekjur. Að sama skapi hagnast samfélagsmiðlar á athygli okkar og því færir algóritminn þeirra okkur efni þessara áhrifavalda á færibandi því þetta er efni sem ögrar og vekur upp sterk tilfinningaleg viðbrögð. Það sem virkar til þess að fá okkur til að horfa lengur er það sem birtist helst á skjánum. Innihaldið er aukaatriði. Inn í samtalið mæta einstaklingar eins og t.d. Andrew Tate, Harrison Sullivan, Sneako, Myron Gaines, Justin Waller o.fl.

Skilaboðin til ungra drengja og karlmanna

• Virði mitt er metið út frá útliti, peningum og áhrifum. Ég er ekki að ná árangri því ég er ekki nógu góður og það er mér sjálfum um að kenna. Sjálfsmatið er keyrt niður með óraunhæfum samanburði við lífsstíl hjá vöðvamiklum mönnum með sterka kjálkalínu, sem keyra um á dýrum bílum, búa við mikinn lúxus og umkringdir fáklæddum konum. Ég upplifi skömm og sektarkennd en finn á sama tíma von í skilaboðunum um að þetta geti orðið betra ef ég hætti að hlusta á aðra og byrjum að hlusta á þá.
• Færni og velgengni – Vandamálið er kerfið sem þeir segja að sé á móti mér og öðrum karlmönnum. Ég þarf að „vakna“ og berjast gegn því. Þetta erum við á móti hinum (skautun). Ég á að efast um það sem meginstraumurinn segir en á sama tíma á ég ekki að efast um þá.
• Rómantísk samskipti og stefnumótaráð – Til þess að eignast kærustu eða gangaí augun á konum þá þarf ég að skapa yfirráð. Ég þarf að stýra þeim og tala niður þeirra sjálfstæði, virði og réttindi.
• Fjármálaráð – þeir munu hjálpa mér að verða ríkur hratt. Ég get borgað mig inn á námskeið hjá þeim eða keypt mig inn í eitthvað sem oftar en ekki hefur einkenni pýramýdasvindls sem færir peninga upp keðjuna til þeirra. Ef það er of gott til að vera satt þá er það líklega ekki satt.
• Tilfinningatengsl og geðheilsa – „Tilfinningar eru veikleiki“ alvöru karlmennska snýst um hörku, stjórn og bælingu tilfinninga.
• Kynhneigð – Konur leita alltaf upp á við varðandi stöðu, útlit og peninga. Ef ég held mér ekki við þá verður mér hafnað fyrir einhvern sem er meira virði en ég. Alvöru karlmenn eru gagnkynhneigðir og hinseginleiki er merki um veikleika. Einsleitni umfram annað er söluvaran = ég þarf að verða meira eins og áhrifavaldarnir sjálfir til þess að vera einhvers virði. Hver ákvað að þeirra virði væri meira en mitt? Jú þeir sjálfir því það hentar þeim. Gæti verið að þeir séu að rökstyðja sitt eigið virði vegna skorti á eigin sjálfsmati?
• Útlitsráðleggingar – Looksmaxxing! (Þetta eitt og sér er efni í aðra grein) Hérna kemur inn hugmyndin um að ég þurfi að vera í efsta laginu útlitslega séð til þess að eiga séns í lífinu. Hér hellist yfir mig stöðugur og áráttukenndur samanburð varðandi útlit. Öpp sem ég get sótt til þess að skanna andlitið mitt og svo fæ ég einkunn og ráð til þess að breyta mér. Í ýktustu dæmum getur þetta falist í ónauðsynlegum aðgerðum eins og að sprauta sig með ólöglegum efnum (sterar, peptíð o.fl.) eða bone smashing þar sem ég nota hamar til þess að reyna að breyta forminu á andlitinu mínu t.d. kjálkalínunni.

Það er kerfið og aðrir sem eru vandamálið á sama tíma og þeir hagnast á því að halda aftur af mér, egna mér gegn öðrum hópum samfélagsins og með því að draga úr virði mínu til þess að gera mig háðan þeirra „ráðum“ um velgengni sem byggja gjarnan á skyndilausnum, rangfærslum eða markaðssetningu á eigin vörum. Við þessar þversagnir og innihaldsleysi bætist daglegur skammtur af hatri:

• 41,7% fólks á aldrinum 18-29 ára sögðust daglega rekast á hatursfullt efni á netinu (færslur, myndir, myndbönd, meme) í nýrri rannsókn.
• Tæpur helmingur drengja 16-18 ára telur það mikilvægt að fólk geti sagt það sem það vill á netinu, jafnvel þótt það komi öðrum í uppnám eða móðgi. Samkvæmt nýjustu niðurstöðum úr rannsókninni Börn og netmiðlar (2025 - óbirtar).
• Hópar samfélagsins sem drengjum á aldrinum 14-16 ára mislíkaði mest voru femínistar (27%), veganistar (22%) og trans (28%).

Leitin er eðlileg en svörin ekki

Þegar að við drögum skilaboðin saman þá sjáum við að þarna er markvisst verið að keyra inn á óöryggi ungra drengja með því að þykjast færa þeim einhver svör við spurningum sem þeir finna annars ekki stað í sínu nærumhverfi. Spurningarnar eru eðlilegur hluti af þroska ungra drengja en svörin sem þeir fá frá þessum áhrifavöldum eru það ekki. Þau eru til þess fallin að varpa fram ódýrri glansmynd til þess að halda athyglinni sem lengst frá raunveruleikanum í hagnaðarsjónarmiði. Fræðslugildið er ekkert.

Skilaboðin eru ekki aðalatriði heldur samfélagið

Það getur verið snúið að ræða þessi mál. Jafnvel þótt skilaboðin séu augljóslega skaðleg þá getur vel færst hiti í leikinn þegar að menn fara að verja sína stöðu og sitt samfélag. Stór hluti af skilaboðunum er að skapa sundrung – við á móti hinum – með því að ráðast á einn ertu að ráðast á samfélagið í heild. Í grunninn leituðum við af svörum við spurningum tengdum sjálfsmynd, tengslum og tilgangi. Í netsamfélaginu okkar, sama hversu skaðlegt það getur talist þá fundum við samfélag sem bauð upp á tengsl og tilgang. Það var kannski það sem við helst þurftum og því erum við sannarlega viljug til þess að verja það „árásum“ frá öðrum.

Í grunninn hlýtur þetta því allt að snúast um: hvað er það við okkar samfélag sem gerir það að verkum að ungir drengir finna þar ekki tilgang og tengsl? Af hverju finnst þeim þeir ekki tilheyra því samfélagi? Hvað getum við gert sem samfélag til þess að taka betur utan um þá svo að þeim finnist þeir ekki knúnir til þess að leita í netsamfélög mannhvelsins eða þeim mun verri netöfgasamfélög? Opnum sem fyrst á þetta samtal!

Höfundur er fjölmiðlafræðingur og sviðsstjóri Netvís.