Markaðs­öflin græða meðan börnin tapa

Markaðsöflin græða meðan börnin tapa

Það er mikið rætt um skjátíma barna og ungmenna og hve miklum tíma þau verja á samfélagsmiðlum. Miðla sem ýta undir útlitsdýrkun og ósanngjarnarn samanburð sem veldur kvíða og sjálfsefa. En sjaldnar er rætt hvað það er sem skjáirnir eru að selja ungmennunum og hver ábyrgð fyrirtækja og áhrifavalda er á samfélagsmiðlum. Þar er nefnilega ekki aðeins verið að selja vörur, þar er verið að selja sjálfsmynd. Á hverjum degi streyma fyrir augum barna og ungmenna myndbönd, myndir og skilaboð sem segja þeim að málið sé að kaupa meira, panta meira, eignast meira og skipta oftar út. „Hal (e. haul)“-myndbönd, áhrifavaldar, örskammlíf trend og algóritmar sem ýta stöðugt undir samanburð og kauphegðun eru að drekkja börnunum okkar. Þetta er markaðssetning sem beinist að viðkvæmum hópi sem er enn að móta eigin sjálfsmynd. Það ætti sannarlega að vera okkur sem samfélagi áhyggjuefni. Það er vitað að ungmenni eru sérstaklega viðkvæm fyrir félagslegum samanburði, útilokun og þrýstingi um að falla inn í hópinn. Þegar markaðsöflin og áhrifavaldamenningin nýta sér það svona grímulaust, verður neysla að félagslegum gjaldmiðli. Þá verður flík ekki bara flík heldur tákn um stöðu, samþykki og því að tilheyra.

En hver greiðir fyrir?

Foreldrar finna fjárhagslega fyrir þessum þrýstingi samfélagsmiðla á aukna neyslu unga fólksins og jörðin greiðir fyrir neysluna umhverfislega. Við verðum að hætta að líta á þetta sem krúttlegt eða léttvægt tískuhjal. Þetta er nefnilega forvarnamál. Þegar sjálfsvirði barna er tengt við kaup, útlit og sífellda uppfærslu á sjálfum sér, þá erum við ekki aðeins að ala upp óábyrga neytendur heldur ýta undir kaupæði og jafnvel kaupfíkn. Við erum að ala upp kynslóð sem á í meiri hættu á að upplifa kvíða, óánægju og stöðuga tilfinningu um að vera ekki nóg.

Ábyrgðin er okkar

Þetta kallar á viðbrögð frá okkur fullorðna fólkinu. Foreldrum, skólum, frístundastarfi, sveitarfélögum og stjórnvöldum. Við foreldrar þurfum ekki aðeins að vera góðar fyrirmyndir heldur kenna börnum gagnrýnið miðlalæsi, neyslulæsi og efla sjálfsvirðingu þeirra sem byggir ekki á vörumerkjum eða þeim pakkafjölda sem kemur með hraðsendingu heim að dyrum. Við sem samfélag þurfum líka að ræða ábyrgð áhrifavalda og þeirra fyrirtækja sem græða á því að selja börnum og ungmennum að hægt sé að kaupa sér uppfærða sjálfsmynd. Verslun hefur einnig færst í leikjaform, þar sem ýta má á lukkuhjól eða fá gríðarlegan afslátt ef keypt er ein flík eða hlutur enn, en það ýtir undir skaðlega kauphegðun sem hunsar afleiðingar kaupæðisins fyrir fólk og umhverfi. Samfélag sem vill hugsa vel um börnin sín á ekki að leyfa markaðsöflum að ala þau upp. Við eigum ekki að kenna börnum að þau þurfi að kaupa meira til að vera meira. Við eigum að kenna þeim að þau séu nóg áður en þau kaupa meira og næsti pakki berst heim að dyrum.

Höfundur er leik- og grunnskólakennari og umhverfissinni.