Hljóðblöndunin hörmung en Hebbi gamli bjargaði kvöldinu

Herbert Guðmundsson: Flakkað um ferilinn í Bæjarbíói 17. apríl.

Félagsfræði í pallíettum

Kjarninn í heimspeki Habermas er, þegar öllu er á botninn hvolft, sáraeinfaldur: Hann var einn helsti talsmaður þess að mannkynið yrði að hætta að lúta gerræðislegri stjórn firrtra markaðsafla og stofnanavalds („Kerfisins“). Til að lifa af yrðum við að byrja aftur að tala frjálslega saman, vernda mannleg tengsl og standa vörð um hið daglega, mannlega líf („Lífheiminn“).

Okkar eigin Hebbi, Herbert Guðmundsson, hefur afgreitt nákvæmlega sömu flóknu lífsspekina í gegnum áratugina, bara með mun færri blaðsíðum og talsvert meira hári. Hann þarf engin þykk fræðirit um samfélagssáttmálann; hann slær einfaldlega taktinn í hljóðgervilinn og syngur „Can't Walk Away“ – sem er hrein og tær yfirlýsing um að neita að gefast upp fyrir kerfinu.

Eða þá að hann æpir í míkrófóninn og krefst svars í laginu „Svaraðu“ til að brjóta beinlínis á bak aftur þögnina, firringuna og samskiptaleysi nútímans. Það var því af djúpri félagsfræðilegri forvitni – og von um að lífheimurinn myndi að lokum hafa yfirhöndina – að ég tók mér sæti í salnum.

Dýrasta sándtékk í sögu Hafnarfjarðar

Framkvæmd þessarar byltingar reyndi því miður fljótlega á þolrifin. Eighties-andinn var alltumlykjandi, stútfullur af klisjum og villtum saxófónsólóum.

Phil Doyle er vissulega fær á saxófóninn og lék oft á tíðum fimlega, en hljóðfærið var hreinlega ofnotað, eins og því væri troðið inn í hverja einustu glufu.

Hljóðið varð því fljótt yfirþyrmandi einsleittt og flatt. Gítar, bassi, trommur og hljómborð, auk bakradda, voru nánast öll í botni á sama tíma, eins og enginn á sviðinu kynni að gefa hinum pláss. Það vantaði dýnamík, mýkt, litbrigði og hreinlega alla hvíld í útsetningarnar.

Tónleikarnir voru líka of lengi að komast í gang. Eiginlega voru þeir framan af eins og eitt risastórt sándtékk – sem olli töluverðum leiðindum.

Skrattinn úr sauðaleggnum

Tilraunir til að brjóta upp einsleitnina fólust aðallega í innkomu tveggja gestasöngvara. Stefán Hilmarsson mætti á svæðið, tók tvö lög og stal í raun senunni í því síðara, „Króknum“ eftir Guðmund Jónsson við texta eftir Stefán sjálfan, af sinni alkunnu, fyrirhafnarlausu fagmennsku.

Hin gestkoman var hins vegar stórfurðuleg. Kántrísöngvarinn Axel Ó kom eins og skrattinn úr sauðaleggnum með kúrekahatt og flutti flatneskjulegt lag algjörlega án aðkomu Herberts. Hann stóð þar einn og söng eitthvað sem hafði ekkert með kvöldið að gera, á meðan stjarnan hvíldi sig baksviðs.

Axel Ó er sannarlega hæfur söngvari, en hér var hann bara á röngum stað á röngum tíma. Augljósari uppfylling í dagskrá hefur sjaldan sést.

Þegar salurinn tók völdin

Það var eiginlega ekki fyrr en í „Ástarbáli“ – fallegu og grípandi lagi – rétt fyrir hlé að kvöldið öðlaðist tilgang. Eftir hlé brast stíflan svo loksins og smellirnir komu á færibandi.

Þarna sýndi sig hvers vegna Herbert er sú goðsögn sem hann er. Hann á sér gífurlega dygga og háværa aðdáendur sem trylltust við hvert einasta inngrip. Undir miðbik seinni helmings stóðu konur framarlega í salnum upp og fóru að dansa eins og enginn væri morgundagurinn.

Þegar leið að lokum sat hreinlega ekki ein sála kyrr í sætinu sínu. Sveittar pallíetturnar og ósvikinn sviðssjarminn höfðu skilað sínu og sýnt að jafnvel þegar kerfið – í formi mixsins – bregst, getur lífheimurinn tekið við og lyft kvöldinu upp.

Fagurfræðileg gíslataka

Faglega séð var flutningurinn samt oft á tíðum tæpur. Röddin hjá Herberti var iðulega klemmd og bar merki þess að hann þyrfti að beita sársaukafullu afli til að merja efri tónana, þótt flæðið hafi vissulega verið betra í ákveðnum lögum. Bæjarbíó er líka lítill salur með takmörkuðu hljóðkerfi og mixið var óskaplega gruggugt. Öll fínleg smáatriði hurfu því miður í eina háværa, ókræsilega hljóðsúpu.

Þetta gerði hins vegar óvænt að verkum að andstæður kvöldsins urðu enn skarpari: fagurfræðileg gíslataka á móti sameiginlegri upplyftingu, þ.e. kerfislæg, misheppnuð hljóðblöndunarsúpa og sársaukafull raddbeiting á móti einstaklingsbundinni nautn og lífsgleði. Stemningin var slík að maður gat ekki annað en skemmt sér. Leik- og sönggleðin sigraði, þrátt fyrir alla galla.

Mælikvarðinn á tónleika er jú á endanum ekki hvort mixið sé rétt, heldur hvort fólk gleymi sjálfu sér í fölskvalausum unaði. Það gerðist hér. Poppið er kannski ódýrt, en það virkar sem lím á sálina. 

Jürgen Habermas hefði eflaust haldið fyrir eyrun, en hann hefði ekki getað neitað því að í þessum litla sal í Hafnarfirði höfðu menn loksins rofið firringuna og fundið sameiginlegan takt. Uppgjör Lífheimsins við Kerfið hefur sjaldan verið sterkara.

Niðurstaða:

Hljóðblöndunin var hörmung og saxófónninn hefði mátt taka sér frí af og til, en Herbert Guðmundsson minnti á að góðir tónleikar ráðast ekki alltaf af fullkomnu sándi. Þegar salurinn stendur upp og gleymir sér hefur eitthvað tekist — og þar vann Hebbi gamli kvöldið.