Bret­land og Norður­slóðir

Norðurslóðir eða the High North eru ekki lengur fjarlægt og abstrakt málefni. Það hefur á stuttum tíma orðið eitt af mikilvægustu svæðunum sem mótar framtíð Evrópu og Norður-Atlantshafsins.

Norðurslóðir skipta máli fyrir Bretland vegna þess að svæðið tengist náið okkar eigin öryggi nánar tiltekið efnahagslegri seiglu okkar og stöðugleika Evró-Atlantshafssvæðisins. Í Norður-Atlantshafinu má finna siglingaleiðir, sæstrengi og gagnakapla sem fólk byggir sitt daglega líf á. Eftir því sem loftslagsbreytingar breyta aðgengi að svæðinu og pólitísk og efnahagsleg samkeppni eykst hefur það orðið að áherslumáli hjá Bretlandi að viðhalda stöðugleika, öryggi og fyrirsjáanleika á norðurslóðum.

Öryggi á Norðurslóðum, nálgun Bretlands

Nálgun Bretlands hefur verið vel ígrunduð. Þetta snýst hvorki um að hervæða norðurslóðasvæðið, né tilefni til að ná forskoti. Þetta snýst um að draga úr áhættu, minnka líkur á mistökum og til að vinna með bandamönnum til að tryggja að þetta mikilvæga svæði verði áfram stýrt af reglum og lögum.

Þetta byggir á fjórum einföldum hugmyndum.

Í fyrsta lagi, stöðugleiki gegnum fælingarmátt. Í gegnumAtlantshafsbandalagið stuðlar Bretland að varnaraðgerðum í lofti og á legi yfir Norður-Atlantshafinu sem eykur yfirsýn og dregur úr hættu á stigmögnun.

Í öðru lagi, að skilja hvað er að gerast á svæðinu. Norðurslóðasvæðið er krefjandi umhverfi. Auknar siglingar, meiri starfsemi undir yfirborði sjávar og mikilvægir neðansjávarinnviðir þýða að sameiginleg yfirsýn er nauðsynleg, sérstaklega á svæðum þar sem erfitt er að fylgjast með en verða æ mikilvægari.

Í þriðja lagi, seigla. Öryggi í dag þýðir meira en að hafa her. Það felur í sér; netöryggi, borgaralegan viðbúnað og vernd mikilvægra innviða. Að byggja upp viðnámsþrótt í samfélögum og öflug viðbragðskerfi til að bregðast við krísum er nú lykilatriði í langtíma stöðugleika á norðurslóðum.

Í fjórða lagi, samvinna og ábyrgð. Í heimi þar sem togstreita er meiri, skipta alþjóðalög, gegnsæi og ábyrg hegðun jafnvel meira máli en nokkru sinni fyrr. Samvinna þar sem mögulegt er og aðgát þar sem þörf krefur, eru áfram bestu verkfærin til að stýra áhættu.

Þessi grundvöllur mótar hvernig Bretland starfar á svæðinu.

Síðar á þessu ári mun breskt flugmóðurskip og fylgdarsveit undir forystu HMS Prince of Wales, stærsta herskips konunglega breska sjóhersins, vera send til Norður-Atlantshafs og norðurslóða undir aðgerðar nafninu Operation Firecrest. Bresk skip, þotur konunglega flughersins og þúsundir áhafnarmeðlima munu starfa hlið við hlið með nánum bandamönnum, þar á meðal Bandaríkjunum og Kanada. Aðgerðin mun leggja beint af mörkum til nýs verkefnis Atlantshafsbandalagsins, ArcticSentry, sem var sett á laggirnar fyrr á þessu ári að tillögu Bretlands.

Bretland, sem leiðandi þjóð sameiginlegu viðbragðssveitarinnar eða Joint Expeditionary Force (JEF) bandalags tíu norður-evrópskra landa, tekur þátt í skipulagningu Arctic Endurance. Það verkefni tryggir að starfsemi JEF styðji við viðleitni Atlantshafsbandalagsins og styrkir samhæfingu í lofti, á láði og legi ásamt netöryggi og málefnum geimsins.

Nýlega var tilkynnt að Bretland muni taka við stjórn herstjórnarmiðstöðvar Atlantshafsbandalagsins í Norfolk sem ber ábyrgð á Norður-Atlantshafi og norðurslóðum. Þetta endurspeglar sérfræðiþekkingu Bretlands á sviði siglinga- og sjóvarna á sama tíma og það styður við víðtækari stefnu Atlantshafsbandalagsins í átt að meiri evrópskri ábyrgð, þar sem Bandaríkin eru áfram mikilvæg stoð.

Af hverju Ísland skiptir máli

Ofangreind atriði samræmast vel einstöku hlutverki Íslands.

Mikilvægi Íslands liggur ekki í hernaðarlegu afli, heldur í landafræði, innviðum og forystu. Staðsett í hjarta GUKI- hliði landanna þriggja, Grænlands, Bretlands og Íslands, gegnir Ísland ómissandi hlutverki við að gera bandamönnum kleift að halda yfirsýn og framkvæma aðgerðir á Norður-Atlantshafi.

Loftrýmisgæsla Atlantshafsbandalagsins á Íslandi hjálpar til við að tryggja lofthelgi bandamanna, þar sem breskar flugvélar leggja reglulega sitt af mörkum í nánu samstarfi við íslensk yfirvöld. Breskar sjóeftirlitsflugvélar eru gerðar út frá Keflavík og vinna með íslensku Landhelgisgæslunni og bandamönnum að því að fylgjast með kafbátastarfsemi, vernda neðansjávarinnviði og styrkja sameiginlega yfirsýn á hafsvæðinu.

Ekki síður mikilvægt er pólitískt framlag Íslands. Í gegnum Atlandshafsbandalagið og sameiginlegu viðbragðssveitina (JEF) sem hjálpar Íslandi að móta hvernig við hugsum um öryggi, viðnámsþrótt og viðbúnað á norðurslóðum. Bretland fagnar fyrstu varnarmálastefnu Íslands, sem kemur á mikilvægum tímapunkti.

Horft fram á veginn

Norðurslóðir munu aðeins verða mikilvægari. Loftslagsbreytingar, tæknibreytingar og breytt alþjóðlegt landslag munu færa nýjar áskoranir og ný ábyrgðarhlutverk.

Í þessu samhengi verður Ísland, staðsett í miðju Norður-Atlantshafinu, áfram ómissandi. Bretland hlakkar til að halda áfram nánu samstarfi við Ísland, tvíhliða, í gegnum Atlandshafsbandalagið og sameiginlegu viðbragðssveitina (JEF) til að viðhalda stöðugleika, styrkja viðnámsþrótt og vernda innviði sem varða báðar þjóðir.

Allt þetta samstarf endurspeglast í reglulegu tvíhliða samráði Bretlands og Íslands, sem dýpkar samvinnu þjóðanna enn frekar.

Fyrir bæði löndin snýst samstarf á norðurslóðum ekki um stöðumyndun. Þetta snýst um umsjón: að vernda svæði sem skiptir miklu máli fyrir sameiginlegt öryggi og velmegun okkar, nú og í framtíðinni.

Höfundur er sendiherra Bretlands á Íslandi.