Vara við því að sam­göngu­mann­virki lendi í einka­eigu

Fjármálaráðherra lagði í mars fram frumvarp um stofnun innviðafélags í eigu ríkisins sem ætlað er að hraða uppbyggingu stórra og þjóðhagslega mikilvægra samgönguverkefna. Markmiðið er að skapa skýra og sjálfbæra umgjörð um fjármögnun og framkvæmd samgöngumannvirkja.

Alls hafa 24 samtök, stofnanir og félög sent inn umsögn vegna málsins til Alþingis en málið er nú í vinnslu hjá fjárlaganefnd. Umsagnarfrestur rann út um miðjan apríl og nefndin hefur væntanlega frá þeim fundað þrisvar um málið, síðasta á mánudag.

„Við erum mjög hlynnt því að ríkið geti hérna verið með aukafyrirtæki sem að tekur að sér tilteknar framkvæmdir. Það þarf bara að vera skýrt með hvaða hætti það er gert. Það er ekki skýrt þarna. Þau eru að rugla saman annars vegar ríkisframkvæmdum og svo segja þau að þetta fyrirtæki megi vera allt að 49 prósent í eigu einkaaðila,“ segir Finnbjörn Hermannsson, forseti ASÍ, en rætt var við hann í Bítinu um málið og umsögn samtakanna.

Hann segir að í frumvarpi ráðherra sé vísað til góðs verklags í Danmörku en þar sé innviðafélagið hundrað prósent ríkisfyrirtæki. Hann segir ASÍ og BSRB því vilja skýringar á því af hverju ríkið geri ráð fyrir að fyrirtækið verði allt að 49 prósent í eigu einkaaðila.

Verði að aðkomu einkaaðila betur

„Við viljum bara fá skýringar fyrir það fyrsta. Þá erum við þeirrar skoðunar að allar svona framkvæmdir eigi á endanum að enda í eigu ríkisins,“ segir hann og að það sé óljóst í frumvarpinu hvort að það eigi að vera tilfellið á Íslandi.

„Við viljum fá ríkið til þess að skilgreina betur í frumvarpinu hvenær má fara í ríkisframkvæmd með þessum hætti, vegna þess að hún þarf að vera sjálfbær. Við ætlum ekki að fá önnur Vaðlaheiðargöng. Hún þarf að vera hagkvæm og við þurfum að vita ef blandað er saman einkaframkvæmd og ríkisframkvæmd, hver ábyrgðin hjá hvorum aðila,“ segir hann og að það verði að skýra þetta betur áður en frumvarpið er samþykkt og verður að lögum.

Þá segir Finnbjörn að einnig verði að skýra betur með hvaða hætti endurgjaldið eigi að fara af stað. Hún lendi á almenningi og að vel sé hægt að segja að um enn eina skattlagninguna á almenning sé að ræða.

Sem dæmi sé verið að ræða um að setja Sundabrautina í innviðafélagið og þó svo að flestir séu sammála um að umferðarþunginn sé ólíðandi og að þörf sé á framkvæmdinni verði að spyrja hvað megi leggja mikið á almenning af gjöldum.

Hann segir hægt að skýra í frumvarpinu hvernig gjaldtaka eigi að vera hverju sinni.

„Hluti af forsendum eiga að vera þess eðlis hvað á að borga þetta á löngum tíma, hvað á að leggja mikið á almenning, hvað lendir í nærsamfélaginu og fjærsamfélaginu. Við hljótum að þurfa að vera með sitt hvort gjaldið eftir því hvort þú sért neydd til þess að fara þetta daglega eða hvort þú bara ferð þarna einu sinni á ári eða tveggja ára fresti.“

Finnbjörn segir nauðsynlegt að þegar svona viðamikið frumvarp sé lagt fram þar sem gert er ráð fyrir reglulegri gjaldtöku. Hann segir að þó svo að gjaldtakan sé ný fyrir suma hafi ýmsar framkvæmdir verið fjármagnaðar með þessum hætti, til dæmis Keflavíkurvegurinn, Hvalfjarðargöngin og svo Vaðlaheiðargöngin. Hann segir nauðsynlegt að þessi framkvæmd verði á hreinu.

Spurður um skilgreiningu á einkafyrirtæki segir hann að sem dæmi séu lífeyrissjóðir flokkaðir þannig en þeir hafa sýnt mikinn áhuga á að koma að verkefnum félagsins.

„Þetta er alveg kjörin fjárfesting fyrir lífeyrissjóði. Lífeyrissjóðir í eðli sínu eru langtímafjárfestar.“

Hann segir OECD með mjög öflugt regluverk í kringum slík verkefni, þau séu kölluð PPP-verkefni sem eru Public private partnerships og eru samstarfsverkefni opinberra og einkaaðila.

„Við viljum láta vitna meira í það með hvaða hætti þetta er gert, vegna þess að þetta er gert um allan heim og við höfum ekkert á móti þessu, en við viljum bara að þetta sé skilmerkilegra, og fyrir það fyrsta, sem er alveg ófrávíkjanlegt hjá okkur, það er að allar þessar framkvæmdir endi í ríkiseigu.“

Kostnaður sem leggist á almenning

Hann segir ASÍ og BSRB einnig hafa verulegar áhyggjur af því að þessu muni fylgja verulegur kostnaður sem lendi beint á almenningi, auk þess sem félögin hafa áhyggjur af því að í lögunum verði of mikið rými fyrir það að fara illa í samningum. Það verði að vera ljóst hvernig einkaaðilar séu dregnir að verkefnum sem eignaaðilar og af hverju þeir eru eignaaðilar en koma ekki bara að með fjármögnun. ASÍ og BSRB vilja að þetta sé rökstutt betur í lögunum.

Hann segir frumvarpið illa unnið og of marga lausa enda sem þau vilji fá skýringar á.

„Við eigum að gera þá kröfu til ríkisins þegar það er að fara í svona nýjungar að þetta sé skýrt fyrir okkur og það er betra að hafa þetta þröngt og slaka svo á þegar við erum komin með reynsluna heldur en að missa þetta út úr höndunum strax í upphafi.“

Finnbjörn segir að sömuleiðis verði að skýra samspil kílómetragjalds og veggjalds sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu um innviðafélagið.

Finnbjörn fór svo í lok viðtals um mögulega hækkun stýrivaxta en var ekki búinn að tilkynna um ákvörðun peningastefnunefndarinnar þegar hann var til viðtals. Stýrivextir voru hækkaðir um 0,25 prósent í dag. Finnbjörn sagði í viðtalinu að hann óttaðist hækkun. Ríkið, ASÍ og SA væru í þríhliða viðræðum um möguleg viðbrögð við verðbólgu út árið og samningstíma kjarasamninga. Hægt er að hlusta á viðtalið í heild sinni að ofan.