Sann­leikurinn um ís­lenska kvóta­kerfið: Þegar al­manna­eign varð að einka­væddum ráns­fengi

Íslendingum hefur í meira en fjóra áratugi verið seld glansmynd. Stjórnvöld, hagsmunaaðilar og keyptir talsmenn hafa ferðast um heimsbyggðina og kynnt íslenska fiskveiðistjórnunarkerfið sem fullkomna fyrirmynd að ábyrgri og sjálfbærri auðlindastjórnun. Okkur er sagt að kerfið tryggi hámarksarðsemi og vísindalega verndun fiskistofna. En þegar rýnt er í staðreyndirnar, dómana og raunverulega lífsafkomu fólksins í landinu, fellur þessi markaðssetti blekkingarvefur saman.

Sannleikurinn er sá að íslenska kvótakerfið hefur þróast úr því að vera tæknilegt stjórntæki yfir í að verða tól til kerfislægrar spillingu og siðleysis. Það starfar ekki með íslensku þjóðinni, heldur beinlínis gegn henni. Undir yfirskini náttúruverndar hefur sameiginlegum auðæfum heillar þjóðar verið smalað á færri hendur en dæmi eru um í vestrænum hagkerfum, á meðan vinnandi almenningur blæðir undir okurvöxtum og dýru lífsviðurværi.

Líffræðilega blekkingin: Hvar er fiskurinn?

Þegar framseljanlega kvótakerfið var fest í lög, var almenningi gert að færa fórnir. Sjávarbyggðum var sagt að skerða þyrfti aðgengi að miðunum, fækka bátum og þrengja atvinnufrelsi til þess að byggja upp fiskistofnana til framtíðar. Okkur var lofað að með því að gefa út varanlegar heimildir myndu stofnarnir ná sögulegum hæðum.

Nú, rúmum fjörutíu árum síðar, er fullkomlega eðlilegt að spyrja: Hvenær hættir tilraun að vera tilraun? Hvar eru þessir risastóru, endurbyggðu fiskistofnar?

Raunveruleikinn er sá að Hafrannsóknastofnun grípur enn til strangs niðurskurðar og varúðarsjónarmiða ár eftir ár. Þorskaflinn er aðeins brot af því sem hann var á árum áður. Kerfið hefur nefnilega sýnt að það verndar ekki lífríkið; það verndar eingöngu (einokunaraðgang) stórútgerðarinnar. Kerfið ýtir undir stórtækar veiðar risastórra togara sem skafa botninn, valda gríðarlegu raski á hrygningarslóðum og eyða lífríkinu, á meðan barist er af alefli gegn vistvænustu og samfélagslega mikilvægustu veiðunum: strandveiðunum.

Strandveiðar eru stundaðar á litlum bátum með handfærum. Eldsneytisnotkun er í lágmarki, meðafli nánast enginn og ferskur fiskur berst beint að landi í heimabyggð. En vegna þess að strandveiðar dreifa auðnum og leyfa nýliðun, vill fámenn klíka á toppnum kyrkja þær. Sjálfbærni á nefnilega ekki bara að mælast í fjárhagsbókhaldi fárra fjölskyldna, heldur í lífvænlegum byggðum og sanngirni.

Löglega sjónhverfingin og kynslóðaþjófnaðurinn

Í 1. grein laga um stjórn fiskveiða stendur skrifað skýrum stöfum: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar.Lögin taka jafnframt fram að úthlutun kvóta birti ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði. Þetta var gert til að friða samvisku þjóðarinnar. En í framkvæmd hefur þessum lögum verið snúið algerlega á hvolf.

Með því að gera kvótann ótímabundinn, framseljanlegan og veðhæfan, var búið til kerfi þar sem útgerðarmenn fóru að selja og leigja það sem þeir fengu gefins frá ríkinu. Þetta leiddi til svakalegrar samþjöppunar auðs. Stórútgerðir keyptu upp kvótann og fluttu hann burt úr þorpunum á tölvublöðum í Reykjavík. Við það hrundi efnahagslegur grundvöllur heilu samfélaganna; fasteignaverð féll, innviðir rotnuðu og atvinnutækifæri hurfu.

Þetta er kerfislægur kynslóðaþjófnaður. Sjómenn í dag þurfa að greiða „braskara-skatt“ til kvótabaróna bara fyrir það eitt að fá að dýfa færi í sjóinn. Á meðan safnast auðurinn upp í formi lúxusfasteigna í Garðabæ, erlendra stóreigna og verðbréfasjóða.

Þetta er ekki bara siðlaus framkvæmd; hún er ólögleg samkvæmt æðstu eftirlitsaðilum:

1. Hæstiréttur Íslands (1998):Í hinu fræga Vatneyrarmáli komst Hæstiréttur að því að úthlutun kvótans bryti gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ríkið brást ekki við með því að opna kerfið, heldur með því að lögfesta mismununina enn frekar.

2. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna (2007): Úrskurðaði að íslenska kvótakerfið bryti gegn alþjóðlegum mannréttindasáttmálum og jafnræði borgaranna. Íslensk stjórnvöld hreinlega kusu að líta framhjá þeim úrskurði til að verja hagsmuni klíkunnar.

Afneitun kristinnar siðfræði og siðblinda kerfisins

Hversu djúpt getur fólk sokkið í siðleysi? Íslenskt samfélag fullyrðir að það byggi á kristnum gildum, náungakærleika, heiðarleika og samábyrgð. En framkoma þeirra sem stýra þessu kerfi er algjör afneitun á þeim gildum. Það að mergsjúga lífsviðurværi úr náunga sínum, ræna framtíðinni frá yngri kynslóðum og standa svo á alþjóðlegum ráðstefnum og ljúga því að um siðferðislegan sigur sé að ræða, lýsir skelfilegri siðblindu.

Þetta fólk er búið að reisa sér nýjan gullkálf úr eigin græðgi. Þar sem þeir búa við þau forréttindi að gera út í erlendri gjaldeyri, eru þeir algerlega stikkfrí gagnvart hávaxtastefnu Seðlabankans og krónunni sem blóðgar almenning. Á meðan vinnandi fjölskyldur þurfa að vinna 60 stundir á viku til að standa undir tveggja stafa húsnæðisvöxtum og þrælast í kerfi sem ryksugar ráðstöfunartekjurnar þeirra, nota kvótabarónarnir auðlindarentuna til að kaupa upp fjölmiðla, fjármagna stjórnmálaflokka og tryggja að leikreglunum verði aldrei breytt.

Þeir hafa selt sjálfum sér þá lygi að þeir séu „máttarstólpar samfélagsins“, en í raun starfa þeir eins og fákeppnisblokk sem skaffar sjálfri sér ofurhagnað á kostnað heildarinnar.

Uppgjörið framundan

Þessi vitleysa stefnir í algert óefni og getur ekki rúllað endalaust, því samfélagsleg og líffræðileg þolmörk eru að bresta. Innviðirnir okkar – sjúkrahúsin, skólarnir og samgöngurnar – eru svelt á sama tíma og fjármagnseigendur kunna sér ekkert hóf.

Framundan er þjóðaratkvæðagreiðslan þann 29. ágúst

Hún er ekki tæknilegt spursmál um utanríkisstefnu, heldur verður hún raunverulegt og sögulegt uppgjör við þetta rotna strúktúrkerfi. Innganga eða ríkari alþjóðleg samvinna myndi neyða Ísland undir stranga evrópska samkeppnislöggjöf, afnema einokun, taka vaxtasvipuna af Seðlabankanum með upptöku evru, og knýja stjórnvöld til að úthluta auðlindum á opnum, gagnsæjum og réttlátum grundvelli.

Klíkan mun eyða milljörðum í hræðsluáróður og falskar gróusögur um „glatað fullveldi“ fram að ágústlokum. En raunverulegur ótti þeirra er að þjóðin vakni, sjái sannleikann og taki af þeim sjálfvirka auðæfastreymið. Það er kominn tími til að kalla hlutina sínum réttu nöfnum. Fiskurinn í sjónum er sameign okkar – ekki þeirra. Nýtum atkvæðisréttinn til að binda enda á siðleysið og endurheimta réttlætið fyrir íslenska þjóð.

Höfundur er byggingaverkfræðingur og áhugamaður um bætt samfélag.