Loksins sam­einuð!

Ekkert sameinar sundurleitan hóp jafn hratt og sameiginlegur óvinur.

Það sést vel í fylkingu þeirra sem nú ætla að segja nei við því að Ísland hefji að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þar standa hlið við hlið einstaklingar og hópar sem eru ósammála um nánast allt sem máli skiptir í íslensku samfélagi. Þeir vilja ólíkt samfélag, hafa ólíka sýn á lýðræði og alþjóðasamvinnu og eru algerlega ósammála um hvernig eigi að fara með völd og auðlindir þjóðarinnar.

Samt setja þeir krossinn á sama stað.

Sameiningaraflið er ekki sameiginleg framtíðarsýn fyrir Ísland heldur sameiginlegur andstæðingur: Brussel.

Sameiginlegur óvinur er sterkt pólitískt afl. Þegar búið er að draga upp mynd af utanaðkomandi valdi sem ætlar að taka af okkur sjálfstæðið, auðlindirnar og réttinn til að ráða eigin málum verður auðvelt að fylkja fólki saman. Þá skiptir minna máli hversu ólíkir samherjarnir eru eða hvort rök þeirra stangast á.

Þetta getur afvegaleitt hið skynsamasta fólk.

Þegar óttinn við sameiginlegan óvin tekur völdin hættum við að spyrja erfiðra spurninga. Við horfum fram hjá því hverjir standa við hlið okkar og hvers vegna. Við spyrjum ekki hvað eigi að taka við ef óvinurinn er sigraður. Og við spyrjum allra síst hvort myndin sem dregin hefur verið upp af honum sé sönn.

Evrópusambandið verður þannig að hentugu pólitísku skrímsli. Sumir sjá þar sósíalískt regluveldi sem vill stjórna fyrirtækjum, veikja landamæri og færa völd frá þjóðríkjum. Aðrir sjá frjálshyggjubandalag sem þjónar stórfyrirtækjum og fjármagnseigendum og þrengir möguleika ríkja til að reka öfluga velferðarstefnu.

Hvort tveggja getur tæpast verið rétt í þeirri einföldu mynd.

En mótsögnin hættir að skipta máli þegar búið er að ákveða hver óvinurinn er. Þá geta hægri þjóðernissinnar, gamalreyndir vinstrimenn, atvinnurekendur, verkafólk, sósíalistar og íhaldsmenn staðið saman og hrópað nei - þótt þeir yrðu ósammála um nær allt sem gerðist daginn eftir.

Það ætti að vekja okkur til umhugsunar.

Sérstaklega vegna þess að við erum ekki að greiða atkvæði um aðild að Evrópusambandinu. Við erum að greiða atkvæði um hvort hefja eigi viðræður. Ef þær leiða til samnings fær þjóðin að sjá hvað raunverulega stendur til boða og taka þá endanlega afstöðu.

Nei núna er því ekki höfnun á slæmum samningi. Það er höfnun á því að afla upplýsinga um hvaða samningur gæti náðst.

Kannski er það einmitt þess vegna sem hin einfalda óvinamynd skiptir svo miklu máli. Samningaviðræður gætu nefnilega flækt hana. Þær gætu leitt í ljós að veruleikinn er ekki svarthvítur, að eitthvað fengist fram og annað ekki, að aðild hefði bæði kosti og galla. Þá yrði erfiðara að tala einfaldlega um Brussel sem afl sem ætlar að taka Ísland af Íslendingum.

Það er líka hollt að muna að vald sem er ekki í Brussel er ekki sjálfkrafa í höndum íslensks almennings. Það getur verið í höndum fárra fjársterkra hópa hér heima sem vilja hafa valdið í friði.

Sameiginlegur óvinur getur sameinað fólk um stund. En hann getur ekki komið í stað stefnu, hugsjóna eða framtíðarsýnar.

Nei fylkingin veit hverjum hún vill standa gegn. En hún hefur enga sameiginlega sýn á það hvað hún vill byggja í staðinn.

Hún gengur því ekki sameinuð til móts við framtíðina. Hún gengur aðeins sameinuð að kjörborðinu 29. ágúst nk.

Höfundur er stjórnmálafræðingur.