Kvalajárn

Nú hefur 51 langreyður verið drepin á vertíðinni. Sala hvalkjöts til Japans er hætt og fyrir liggja birgðir í frystigeymslum sem ekki seljast. Það er erfitt að hugsa sér nöturlegri mynd af tilgangsleysi: stórhveli látin líða kvalafullan og hægfara dauðdaga á meðan kjötið safnast upp í frystigeymslum.

Skýrsla Matvælastofnunar 2023 sýndi að aðeins 59% langreyða dóu samstundis, aflífun gat tekið allt að tvær klukkustundir. MAST komst að þeirri niðurstöðu að veiðarnar væru ekki í samræmi við markmið laga um velferð dýra. Dýralæknafélag Íslands sagði veiðiaðferðina ekki uppfylla ásættanleg viðmið um dýravelferð og kallaði eftir tafarlausu banni. Fagráð um velferð dýra komst jafnframt að þeirri niðurstöðu að veiðiaðferðin samræmdist ekki lögum um velferð dýra.

Þrátt fyrir þetta gaf Bjarni Benediktsson leyfi til veiða í desember 2024. Veiðarnar halda áfram og ekkert hefur breyst.

Eftirfylgnisviðtali Matvælastofnunar vegna veiða Hvals 8 þann 22. júní 2026 er rakin atburðarás sem sýnir enn á ný það sem fyrir liggur um veiðarnar. Langreyður var skotin fjórum sinnum og 31 mínúta leið frá fyrsta skoti þar til hún var metin lífslaus. Þrír af fjórum skutlum hæfðu skilgreint marksvæði og sprungu. Sama staðreyndin birtist okkur aftur og aftur: jafnvel við hagstæðar aðstæður, þegar miðað er rétt og sprengiskutull hæfir marksvæði, er ekki hægt að tryggja skjótan dauðdaga. Það er eitt að reyna að réttlæta veiðar sem leiða til langvarandi dauðastríðs og samræmast ekki þeim dýravelferðarsjónarmiðum sem lögin eiga að tryggja. Svo er hitt: hver er tilgangurinn með þessum veiðum? Hvalur hf. hefur misst kaupendur sína og rembist nú við að finna nýja réttlætingu fyrir áframhaldandi veiðum. Nú skal því teygja sig langt til að finna nýjan tilgang fyrir afurð komin er í markaðsklemmu.

Járnpillur

Nú á að mala langreyðina niður, setja hana í hylki og kynna sem byltingarkennda lausn við járnskorti. Það er heldur betur sérkennilegt að stilla umræðunni upp eins og hér hafi spennandi ný lausn á járnskorti loks fundist. Járnskortur er raunverulegt heilbrigðisvandamál sem má ekki verða að hentugu réttlætingartæki fyrir atvinnustarfsemi sem reynir í örvæntingu að finna sér nýjan tilgang. Reyðarjárn virðist þá síður vera eitthvert íslenskt hugvit heldur endurunnin hugmynd sem þegar hefur verið reynd í Japan þegar hvalkjötsmarkaðurinn hefur átt undir högg að sækja.

Læknisfræðin og næringarfræðin hafa þegar gnótt úrræða til að greina, fyrirbyggja og meðhöndla járnskort. Fjöldi járnríkra matvæla, járnbættra vara og vel þekktra járnbætiefna stendur okkur til boða og ekkert þeirra krefst þess að langreyður sé skutluð og kvalin tímunum saman. Það er ekki eins og Kristján Loftsson hafi nú fundið köllun sína í baráttunni gegn járnskorti barna í þróunarríkjum. Nei, af og frá. Hér er verið að búa til nýja afsökun til þess að halda áfram að drepa hvali. Við verðum að vernda hvalina fyrir þessari þráhyggju. Þeir tilheyra þeim litla og dýrmæta hluta spendýralífs jarðar sem enn er villtur: aðeins um 4% af lífmassa allra spendýra. Restin erum við og þau dýr sem við höfum hneppt í ánauð.

Höfundur er formaður Samtaka um dýravelferð og situr í stjórn Hvalavina.