Lokuðu rann­sókn á al­var­legu at­viki eftir fimm­tán mánaða bið

Þetta kemur fram í svörum Gæða- og eftirlitsstofnunar velferðarmála, GEV, við fyrirspurn Vísis og gögnum sem stofnunin afhenti vegna málsins. Samkvæmt svörunum stöðvaðist ein rannsókn af þessum sökum. Málinu var lokað 5. maí síðastliðinn.

Engin rannsóknarskýrsla var gefin út og ekki var kveðið á um úrbætur í þjónustunni á grundvelli rannsóknarinnar.

GEV hefur meðal annars eftirlit með gæðum þjónustu á meðferðarheimilum barna. Rannsókn stofnunarinnar á alvarlegu atviki á að leiða fram skýringar sem nýtast til að koma í veg fyrir að sambærileg atvik endurtaki sig. Hún hefur því annað hlutverk en rannsókn lögreglu á mögulegri refsiverðri háttsemi.

Gögnin benda til brunans á Stuðlum

Gögn málsins benda mjög eindregið til þess að um sé að ræða rannsókn vegna brunans á Stuðlum 19. október 2024, þegar sautján ára drengur lést og starfsmaður slasaðist.

Þótt meðferðarheimilið sé ekki nafngreint í nýjum svörum GEV til Vísis eru Stuðlar sérstaklega nefndir í frumvarpsdrögum félags- og húsnæðismálaráðuneytisins frá febrúar 2026. 

Þar er lýst rannsókn sem stöðvaðist vegna sama vanda og ráðuneytið var upplýst um í janúar 2025.

Í tilkynningu GEV um lokun málsins, sem Vísir fékk afhenta, er dagsetning atviksins jafnframt óafmáð: 19. október 2024.

RÚV hafði þegar greint frá því í september 2025 að rannsókn GEV á Stuðlabrunanum væri í bið. Nýju upplýsingarnar í svörunum til Vísis eru að rannsókninni var síðar lokað án skýrslu.

Réttarstaða starfsmanna hindraði rannsóknina

GEV hóf rannsókn eftir að hafa fengið tilkynningu um atvikið og óskaði upplýsinga og gagna frá Barna- og fjölskyldustofu í nóvember 2024.

Á fundi stofnananna 18. nóvember kom fram að að minnsta kosti tveir starfsmenn hefðu réttarstöðu grunaðra hjá lögreglu. Barna- og fjölskyldustofa sagðist því ekki geta svarað öllum spurningum GEV og hefði ekki rætt við starfsmennina um atvikið.

Í svari Barna- og fjölskyldustofu í janúar 2025 kom jafnframt fram að leitað hefði verið ráðgjafar hjá ákærusviði lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Þar hefði verið ráðlagt að ræða rannsóknarefnið ekki við starfsmenn sem hefðu réttarstöðu grunaðra, enda gæti það haft áhrif á lögreglurannsóknina.

GEV tilkynnti 22. janúar 2025 að rannsókn stofnunarinnar hefði verið sett á bið. Stofnunin taldi nauðsynlegt að gæta réttar starfsmannanna til að fella ekki á sig sök.

Vandinn var sá að GEV gat ekki tryggt að upplýsingar sem starfsmenn veittu við rannsóknina yrðu ekki síðar notaðar gegn þeim í sakamáli.

Tíminn frá atvikinu varð hluti rökstuðningsins

Rúmlega fimmtán mánuðum síðar, 5. maí 2026, tilkynnti GEV Barna- og fjölskyldustofu að málinu væri lokað.

Í tilkynningunni um lokunina kemur fram að lagaumhverfið hindraði enn að hægt væri að rannsaka atvikið með fullnægjandi hætti. Þar að auki hefði tíminn frá atvikinu haft veruleg áhrif á möguleikana á árangursríkri rannsókn. Upplýsingar kynnu að hafa glatast, minni aðila dofnað og aðstæður breyst.

„GEV telur því óvíst að rannsókn á þessum tímapunkti myndi skila áreiðanlegum eða gagnlegum niðurstöðum, jafnvel þótt ofangreindar breytingar á lögum um GEV myndu taka gildi á næstunni,“ segir í tilkynningu stofnunarinnar frá 5. maí.

GEV taldi þannig tímann sem liðinn var frá atvikinu hafa torveldað rannsóknina, til viðbótar við lagavandann sem hafði stöðvað hana.

Ráðuneytin upplýst rúmu ári fyrir lokun

Barna- og fjölskyldustofa, ráðuneytin sem fóru með félagsmál og barnamál og aðstandendur þjónustunotandans voru upplýst um stöðvun rannsóknarinnar og ástæður hennar í janúar 2025. Samkvæmt GEV fengu sömu aðilar tilkynningu um lokun málsins í maí 2026.

Frumvarp sem á að bregðast við lagavandanum er nú til meðferðar hjá velferðarnefnd Alþingis. Meðal annars er lagt til að rannsóknarskýrslur GEV verði ekki notaðar sem sönnunargögn í sakamálum og að vernd verði sett um framburð sem stofnunin aflar við rannsóknir sínar. Markmiðið er að rannsóknir GEV geti farið fram samhliða lögreglurannsóknum.

Vísar til annarrar úttektar um öryggi barnanna

Vísir spurði GEV hvaða ráðstafanir hefðu verið gerðar til að tryggja öryggi þjónustunotenda meðan rannsóknin lá niðri og hvort tafirnar hefðu komið í veg fyrir nauðsynlegar úrbætur.

„Þar sem rannsókninni lauk hjá stofnuninni án útgáfu skýrslu var ekki kveðið á um úrbætur í þjónustunni á grundvelli 16. gr. laga um GEV,“ segir í svari stofnunarinnar til Vísis frá 13. október.

Um öryggi þjónustunotenda vísar GEV til almennrar athugunar á gæðum þjónustu meðferðarheimila Barna- og fjölskyldustofu. Hún hófst í maí 2024, áður en umrætt atvik varð, og lauk með skýrslu í apríl síðastliðnum.

Í þeirri skýrslu voru sett fram tilmæli um úrbætur og ábendingar til Barna- og fjölskyldustofu og mennta- og barnamálaráðuneytisins. Óskað var eftir úrbótaáætlunum fyrir 1. júní og á úrbótum að vera lokið fyrir 1. nóvember næstkomandi.

Aðrar rannsóknir hafa einnig farið fram á Stuðlabrunanum. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun rannsakaði brunavarnir og eldsvoðann og komst að þeirri niðurstöðu að virkar brunavarnir hefðu getað komið í veg fyrir mannslát. Í júlí greindi Vísir frá því að lögregla hefði lokið rannsókn sinni og afhent málið ákærusviði. Lokun rannsóknar GEV varðar því sérstaka rannsókn stofnunarinnar á gæðum og öryggi þjónustunnar.