Segir að setja þurfi ESB og stjórnarskrána til hliðar svo viðræðurnar springi ekki

„Ég held að það sé afskaplega erfitt að segja á þessu stigi,“ segir Guðmundur Hálfdánarson, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands, þegar hann er beðinn um að meta líkurnar á að viðræður stjórnarandstöðuflokkanna leiði til ríkisstjórnarsamstarfs.

Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, fékk í dag umboð frá forseta Íslands til að hefja formlegar stjórnarmyndunarviðræður með Samfylkingunni, Framsóknarflokknum og Pírötum.

Guðmundur segir ljóst að áhuginn sé fyrir hendi. „Og að þetta getur mögulega gengið, svo verður bara að sjá til. Katrín fékk umboðið og þá liggur væntanlega eitthvað að baki því,“ segir Guðmundur.

„Það biður enginn um umboðið nema hann telji sig eiga einhverjar líkur á að mynda stjórn.“

Katrín sagði á Bessastöðum í dag að áhersla yrði lögð á að ná saman um tiltekin málefni og að allir flokkar í þessum viðræðum þurfi að leggja einhver mál til hliðar. „Það er engin ein ríkisstjórn sem getur leyst öll heimsins ágreiningsmál,“ sagði Katrín jafnframt.

Eins manns meirihluti hræðir

Guðmundur segir fyrri ríkisstjórn hafa verið með eins manns meirihluta. Ef þessi ríkisstjórn veðrur að veruleika verður hún einnig með eins manns meirihluta og það sé eitthvað sem hræði væntanlega þá sem standa að þessum viðræðum.

„Það þarf þá í rauninni að geirnegla stjórnarsáttmálann og fá það á hreint til hvers sé verið að fara í stjórn. Ef mönnum tekst að finna línuna getur vel verið að þetta gangi. En það er mikilvægt að málefnin sem á að vinna að og samkomulag er um liggi fyrir. Þetta er dálítið óvenjulegt í íslenskri pólitík. Það var þriggja flokka ríkisstjórn með eins manns meirihluta sem gekk ekki upp og það er óvenjulegt að stórar ríkisstjórnir með mörgum flokkum og lítinn meirihluta standi. Það þarf svolítið nýja pólitíska list til að láta það ganga upp en við búum við þennan veruleika og það er vonandi að mönnum takist það,“ segir Guðmundur.

Engin sátt um ESB og stjórnarskrá

Hann heldur að ESB-málið og stjórnarskrármálið verði sett til hliðar. „Ef það á að setja þau efst á listann, þá springur þetta því um þessi mál er engin sátt. Ég held að það verði frekar að menn reyni að ná samkomulagi um heilbrigðismál, menntamál og þessi stóru mál og reyni að vinna í þeim. Þessi mál sem er mjög mikill ágreiningur um innan þessa hóps sem er þarna, og líka í samfélaginu, ef þú ert með lítinn meirihluta þá þýðir bara ekkert að vinna í þeim, þú verður bara að gjöra svo vel og láta þau bíða,“ segir Guðmundur.

Þórhildur Sunna Sævarsdóttir Pírati sagði í kvöldfréttum Stöðvar 2 að Píratar hafi sett stjórnarskrármálið á oddinn og bendir Guðmundur á að Samfylkingin hafi haft Evrópumálin framarlega hjá sér.

„Ef þau setja það framarlega þá auðvitað gengur þetta ekki neitt,“ segir Guðmundur. „Þetta er eitt af því sem þau eru að semja um. Geta þau látið þau mál sem þau telja mest spennandi bíða vegna þess að þau hafa einfaldlega ekki stuðning fyrir þeim. Það þarf að taka á þeim málum sem hóparnir eru sammála um og þá getur þetta gengið. Ef ekki, þá er þetta búið.“

Allskonar hugmyndir hver á að fá umboðið

Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, taldi ástæðu til að skerpa á því að hann einni veiti formlegt umboð til stjórnarmyndunarviðræðna.

Guðmundur segist ekki gera sér grein fyrir því af hverju forsetinn ákvað að gera það.

„Ég veit það bara að það eru allskonar hugmyndir um stjórnarmyndunarviðræður en þetta snýst bara fyrst og fremst um það hver getur myndað stjórn. Það er það sem þetta snýst um. Það getur auðvitað bara einn gert það, þú getur bara myndað eina meirihlutastjórn. Það er kannski það að menn eru komnir með allskonar hugmyndir um hver á að fá umboðið, sá sem vann stærsta sigurinn eða stærsti flokkurinn, en það er bara ekkert svoleiðis. Forsetinn ræðir við alla formenn flokkanna og reynir að meta hver er líklegastur til að mynda meirihlutastjórn. Það er flókið mál og hann hefur talið Katrínu líklegasta að þessu sinni til að gera það. Svo getur verið að það bara gangi ekki og þá hefst leikurinn upp á nýtt.“

Forsetinn ráði í raun engu um viðræðurnar

Guðni benti einnig á að þegar Katrínu hefur verið veitt stjórnarmyndunarumboðið þá sé komin skuldbinding á flokksleiðtogana við að vinna að tiltekinni stjórnarmyndun og ekki annarri.



Guðmundur segir forsetann í raun ekki ráða neinu um þetta. „Hann getur reynt að hlusta á stjórnmálamenn en það eru stjórnmálamennirnir sem mynda ríkisstjórn og það getur þess vegna endað með því að Framsóknarflokkurinn myndi ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og Vinstri grænum. En þetta er greinilega það sem Katrín vill og þeir flokkar sem hún hefur talað við. Þá er bara að sjá hvort að það muni takast.“

Verða fyrst að reyna við vinstrið til að geta látið reyna á draumastöðuna

Rætt hefur verið um að Framsóknarflokkurinn hafi nokkra aðra möguleika í stöðunni til að mynda ríkisstjórn en Guðmundur segist ekki trúa öðru en að flokkurinn hafi ákveðið að hefja þessar stjórnarmyndunarviðræður nema af fullri alvöru.

„Þeir hafa auðvitað mjög marga möguleika og eru þarna í miðjunni en ég hef grun um, án þess að hafa nokkra einustu hugmynd um það, að þeir skynji það þannig að draumastaða þeirra um að Framsókn myndi leiða saman Sjálfstæðisflokkinn og Vinstri græna í ríkisstjórn sé ekki í myndinni. Það verður að fullreyna þetta að minnsta kosti áður en það verður látið reyna á það.“

Spurður hvort að hann haldi að Framsóknarflokkurinn sé með þessum viðræðum að reyna að styrkja stöðu sína gagnvart Sjálfstæðisflokknum segir Guðmundur tímann einungis geta leitt það í ljós.

„Ég að minnsta kosti vona að menn fari í formlegar stjórnarmyndunarviðræður af fullri einlægni. Svo getur það auðvitað verið að það gangi ekki. Þetta er ekkert tryggt. Þetta er allavega eitthvað sem menn telja hugsanlegt eins og sakir standa. Við verðum að treysta því að stjórnmálamennirnir okkar séu fyrst og fremst að reyna með þessu að koma á starfhæfri ríkisstjórn, en hver veit,“ segir Guðmundur.