Ís­lensk lög sniðin að þörfum norsku laxeldisrisanna

VÁ félag um vernd fjarðar verður líklega að biðja þjóðina afsökunar á öllum ábendingum sínum til ríkisins um lagabrot vegna sjókvíaeldis í Seyðisfirði.

Starfsmenn innviðaráðuneytisins sitja alla vega sveittir við að breyta lögum eftir ábendingar okkar. Í ráðuneytinu er reynt og stefnt að því að tryggja öryggi þjóðarinnar en tekst alltaf að koma að sveigjanleika og undanþáguheimildum í lögin fyrir ráðherra vegna sjókvíaeldis. Öll lög eru sniðin að þörfum sjókvíaeldisins.

Samráðsgátt 15.12.2025

Innviðaráðherra setti drög að breytingum á fjarskiptalögum í samráðsgátt. Þau áttu m.a. að tryggja öryggi fjarskiptastrengja og netöryggi þjóðarinnar. Lögin reyna að tryggja að bannað er að setja akkeri sjókvía og annars búnaðar inn á helgunarsvæði sæstrengja. Bannið fellur um sjálft sig. Lögin heimila ráðherra að veita undanþágu í einstaka tilfellum. Lögin eru greinilega gerð fyrir sjókvíaeldisfyrirtæki í meirihlutaeigu Norðmanna, sem keyptu sinn hlut með ákvæði um aukagreiðslu ef rekstrarleyfi fyrir 10.000 tonna laxeldi fengist í Seyðisfirði.

Samráðsgátt 23.01.2026

Innviðaráðuneyti kynnir til samráðs drög að frumvarpi S-15/2026 til laga um leiðarmerki og öryggi siglinga sem fyrirhugað er að komi í stað laga um vitamál nr. 132/1999. Lög þessi gilda um leiðarmerki og öryggi siglinga á íslensku yfirráðasvæði.

Ráðuneytið telur núgildandi lög um vitamál barn síns tíma og haldist ekki í hendur við breytingar í þjóðfélaginu má þar nefna sjókvíaeldi.

Markmið laganna er að tryggja öruggar og greiðar siglingar við Íslandsstrendur með notkun vita og annarra leiðarmerkja.

Markmið um öruggar siglingaleiðir er ekki tryggt í þessu frumvarpi, því þar á að festa í lög að mannvirki megi vera á tilteknu dýpi innan hvíts ljósgeira vita. Lögin benda í mótvægisaðgerðir, sem komu inn í skipulagsvinnuna korteri áður en strandsvæðaskipulagið var sent til ráðherra til yfirferðar og afgreiðslu,

Upprifjun

Skipulagsstofnun fékk skipstjóra með langa reynslu af siglingum inn og út Seyðisfjörð til að taka saman minnispunkta um siglingar í firðinum fyrir umræðuhóp um siglingar við gerð strandsvæðisskipulags. Skipstjórinn var einu sinni boðaður á fjarfund með svæðisráði. Þar komst hann ekki að til að ræða öryggi siglinga og ábendingar hans og aðvaranir um siglingaöryggi voru aldrei notaðar.

VÁ gerði athugasemdir við siglingaöryggi í þröngri innsiglingu að samevrópskri höfn í Seyðisfirði, bæði hjá Skipulagsstofnun og Vegagerðinni. Vegagerðin brást við og fékk verkfræðistofu til að gera siglingaáhættumat í Seyðisfirði. Matið kom illa út fyrir sjókvíaeldið og gera þurfti bragarbót á 12 áhættuþáttum. Mörgum þeirra var ekki hægt að bregðast við til að koma sjókvíaeldi fyrir í Seyðisfirði. Matið fór beint í tætarann hjá Vegagerðinni.

Innviðaráðherra skipaði nefnd til að koma með mótvægisaðgerðir vegna eldisstöðva í hvítum ljósgeirum vita. Nefndin var skipuð fjórum mönnum frá Skipulagsstofnun, Samgöngustofu og Vegagerð. Hún komst að þeirri undarlegu og ólögmætu niðurstöðu að sjókvíaeldisstöðvar mættu vera innan hvítra ljósgeira ef tóg akkerisfestinga væru komin niður á 15 – 20 m dýpi við mörk ljósgeirans. Starfsmenn þessara stofnana máttu vita að verið væri að fara á svig við lög, sem stofnanir þeirra eiga að framfylgja. Skv. lögum voru þessar stofnanir líka ráðgefandi fagaðilar við vinnslu strandsvæðaskipulags.

Innviðaráðherra samþykkti strandsvæðaskipulag í mars 2023 þrátt fyrir að áhættumat siglinga lægi hvergi fyrir og þessi ólögmæta mótvægisaðgerð var tekin góð og gild til að tryggja öryggi sjófarenda vegna sjókvíaeldis í ljósgeirum vita. Innviðaráðherra gengur nú lengra og ætlar að festa þessa mótvægisaðgerð í lög, þrátt fyrir að hún samræmist ekki öðrum ákvæðum laganna.

Vegagerðin, Samgöngustofa og Landhelgisgæslan gerðu fyrstu áhættumöt siglinga fyrir ytri hluta Ísafjarðardjúps haustið 2023. Þau tókust ekki betur en svo að eldissvæðin voru ýmist innan hvítra ljósgeira þriggja, tveggja eða eins geiravita. Rekstrarleyfi innan þeirra hafa verðið felld úr gildi af Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála.

Vegagerðin samþykkti siglingaáhættumati í Patreksfirði, þar sem kröfur eru um að sjókvíaeldissvæði fari út fyrir hvítan ljósgeira. Stofnunin hefur ekki fylgt þeim kröfum eftir.

Vegagerð og Samgöngustofa lögðu blessun sína yfir kolólöglegt áhættumat siglinga í Seyðisfirði, sem unnið var fyrir sjókvíaeldisfyrirtækið Kaldvík. Siglingaáhættumatið brýtur á núgildandi vitalögum og alþjóðlegum lögum.

Vá hvað þetta er galin upptalning og stjórnsýsla. VÁ ætlar ekki að biðja þjóðina afsökunar á ábendingum sínum vegna lagabrota, því þær áttu greinilega við rök að styðjast miðað við vinnu ráðuneyta við „lagfæringar“ á lögum.

Ríkisstjórnin þarf að biðja þjóðina afsökunar á þjónkun sinni við sjókvíaeldið, og hvernig hún ætlar að skila landinu af sér til komandi kynslóða.

VÁ biður hins vegar landsmenn, sem eru sammála okkur um að siglingaöryggi eigi að vera í forgangi, að senda inn umsögn í samráðsgátt https://island.is/samradsgatt/mal/4162 fyrir miðnætti 8. febrúar n.k.

Hér er hugmynd að umsögn, sem má afrita og nota til senda inn.

Umsögn í samráðsgátt mál nr. S-15/2026:

Ég hvet ráðherra til að endurskoða drög að frumvarpi til laga um leiðarmerki og öryggi siglinga. Lögin heiti áfram „Lög um vitamál“ og eiga að tryggja skilyrðislaust siglingaöryggi í vitalögum og fella burt allar undanþáguheimilir Vegagerðarinnar fyrir sérhagsmunaaðila í nýju drögum, og standa skilyrðislaust við allar alþjóðlegar skuldbindingar í stað þess að stefna að því.

Eins hvetjum við ráðherra til að fara að ráðum fagaðila. Formaður fagráðs um siglingamál segir vitana enn mikilvæga, sérstaklega innsiglingarvita í höfnum. Eins og ástandið er nú í heiminum í dag þá er ekki hægt að treysta á staðsetningartækin fullkomlega þannig að það er mjög mikilvægt að vitum sé vel við haldið og þeir virki rétt.

Siglingaöryggið skal alltaf vera í fyrirrúmi, segir formaður fagráðs um siglingamál.

Ég tek undir með formanninum og hvet ráðherra til að hafa öryggi sjófarenda í fyrirrúmi. Það getur ekki samrýmst stjórnsýslulögum að hafa undanþágur fyrir sérhagsmuni í vitalögunum umfram öryggi og almannahagsmuni.

Höfundur er félagsmaður í VÁ-félagi í vernd fjarðar.