Vilja launað leyfi fyrir þo­l­endur of­beldis og vernd gegn upp­sögn

„Ofbeldi í nánum samböndum birtist á margan hátt. Það getur til dæmis verið líkamlegt, kynferðislegt, andlegt, fjárhagslegt, stafrænt ofbeldi eða umsáturseinelti. Ofbeldi getur staðið yfir í langan tíma og því lýkur langt í frá alltaf þegar sambandi er slitið. Afar erfitt getur verið fyrir brotaþola að yfirgefa ofbeldissambönd og eru margar ástæður fyrir því,“ sagði Dagný í aðsendri grein um málið á Vísi fyrr í vikunni. 

Fjallað var um málið á málþingi á fimmtudag en Dagný segir BSRB stefna á frekara samtal við bæði stjórnvöld og ýmis fyrirtæki.

Hún segir að þó svo að umræða sé töluverð um kynbundið ofbeldi hafi samhengið á milli vinnumarkaðar og ofbeldis í nánum samböndum ekki fengið eins mikla athygli. Vinnustaðir geti gegnt mikilvægu hlutverki, sem og stjórnvöld.

„Fjárhagslegt sjálfstæði er lykilþáttur þegar kemur að því að yfirgefa ofbeldissamband. Ofbeldi í nánu sambandi getur haft áhrif á getu brotaþola til að mæta í vinnu og sinna henni með fullnægjandi hætti og leitt til brotthvarfs af vinnumarkaði,“ segir Dagný í samtali við fréttastofu og heldur áfram:

„Vinnustaðir þurfa að taka ábyrgð og geta brugðist betur við en það þarf líka að opna umræðuna um að það séu tengsl þarna á milli.“ 

Tvíkjálkabrotin en undir pressu að mæta til vinnu

Á viðburðinum á fimmtudag hafi viðmælendur dregið þessi tengsl fram í sínum erindum.

„Þær sjá þetta til dæmis mjög vel í Kvennaathvarfinu. Þangað koma konur sem hafa raunverulegar áhyggjur af því að missa vinnuna sína,“ segir Dagný og að á sumum sé gífurleg pressa. Linda Dröfn Gunnarsdóttir, framkvæmdastýra Kvennaathvarfsins, hafi til dæmis í sínu erindi sagt frá konu sem hafi leitað til þeirra tvíkjálkabrotin en hafi verið undir pressu á að mæta aftur til vinnu.

„En það eru líka dæmi um yfirmenn sem styðja virkilega vel við þolendur, eru kannski að skutla þeim í viðtal í Kvennaathvarfi eða Bjarkarhlíð og passa upp á öryggi þeirra,“ segir hún og að það hafi til dæmis komið fram í máli Adriönu Karolinu Pétursdóttur, formanni Mannauðs, félags mannauðsfólks á Íslandi og framkvæmdastjóra mannauðs Rio Tinto á Íslandi, að þar séu þolendur aðstoðaðir við að skoða síma og tryggja að rafræn skilríki séu aðeins þeirra.

Dagný segir að hérlendis væri bæði hægt að innleiða aðgerðir í lög eða í kjarasamninga. En svo geti það líka skipt máli að fyrirtæki setji sér sínar eigin stefnur þegar kemur að þessum málum. Hún viti til þess að Rio Tinto sé með slíka stefnu og Orkuveita Reykjavíkur.

„Þetta eru stórir vinnustaðir með mikinn metnað í mannauðsmálum en flestir vinna á litlum vinnustöðum og þess vegna finnst mér skipta máli að þetta verði almenn réttindi.“

Mikil alþjóðleg þróun

Í erindi sínu á fimmtudaginn fjallaði Dagný um alþjóðlega lagalega þróun síðustu fimm til tíu ára á þessu sviði.

„Það hefur margt gerst síðustu ár,“ segir Dagný en það eigi ekki endilega við um Ísland. 

Íslensk stjórnvöld hafi lýst því yfir árið 2019 að þau hefðu ætlað að fullgilda ILO-samþykkt nr. 190 um áreitni og ofbeldi en það hafi ekki enn verið gert. Ísland sé aðili að Istanbúl-samningnum en einnig til Evróputilskipun frá 2024 um kynbundið ofbeldi, sem hafi þó ekki gildi hér á landi.

Engin skilyrði um áverkavottorð eða lögregluskýrslu

Dagný segir aðgerðirnar sem hafi verið þróaðar erlendis af ýmsum toga.

„Til dæmis launað leyfi frá störfum til að takast á við afleiðingar ofbeldis. Þá færðu eina eða tvær vikur í leyfi,“ segir hún og að við þetta hafi yfirleitt ekki verið sett nein skilyrði um að þolendur þurfi að leggja fram lögregluskýrslu eða áverkavottorð. Það þurfi samtal og í einhverjum tilfellum hafi verið gert ráð fyrir að vinnustaður gæti leitað til félagsþjónustu eða kvennaathvarfs eftir staðfestingu.

Hún segir þennan tíma geta nýst þolendum í að koma sér í skjól, finna sér annað húsnæði eða eitthvað slíkt. Þá hafi annars staðar verið innleidd, stundum tengt þessu leyfi, vernd gegn uppsögnum. Það hafi til dæmis verið útfært á svipaðan máta og ákvæði um uppsögn í fæðingarorlofi.

„Ef þú ert í þeirri stöðu að vera hrædd um þína stöðu, líf þitt eða barna þinna, hefur það áhrif á það hvernig þú stendur þig í vinnu eða mætir. Það getur verið mikilvægt að veita þolendum þessa vernd,“ segir hún og að fjárhagslegt sjálfstæði skipti, til dæmis, verulegu máli ætli þolendur sér að losna undan ofbeldinu.

Dagný segir í þessu samhengi einnig skipta máli að veita þolendum möguleika á sveigjanlegum vinnutíma eða að þeim sé leyft að skipta um staðsetningu vinnu, sé möguleiki á því. Sé vinnustaðurinn á mörgum stöðum geti skipt máli að leyfa þolanda að breyta um staðsetningu, fara frá Borgartúni í Kópavog.

Stjórnendur verði að kunna að tala við þolendur

Þá séu einnig til dæmi um að innleiddur hafi verið rýmri réttur til atvinnuleysisbóta og á sumum stöðum sé í boði beinn fjárhagslegur stuðningur fyrir brotaþola. Dagný segir að þó svo að það sé stutt síðan þessi úrræði hafi tekið gildi bendi greiningar á þeim að árangurinn af þeim sé jákvæður og mikilvægur fyrir þolendur.

Dagný segir auk þess skipta miklu máli að stjórnendur fái fræðslu og geti þannig stutt við þolendur leiti þeir til þeirra.

„Stjórnendur verða að kunna að taka á móti þolendum og eins og með annað kynbundið ofbeldi, ef það er gert lítið út úr því, þá getur það haft verri afleiðingar en að ekkert sé gert.“

Auk þess að fræða stjórnendur ætti almennt að fræða starfsfólk um þessi tengsl vinnumarkaðar og ofbeldis í nánum samböndum. Það geti dregið úr skömm og stigma þolenda.

„Það er mikið hægt að gera en fyrstu skrefin eru að skoða að setja þessi lagalegu réttindi. Það er langeinfaldast að byrja á því að setja þetta í löggjöf og svo í framhaldinu væri hægt að útfæra þetta í kjarasamningum,“ segir Dagný.

Hún segir að þar sem þetta hefur verið innleitt í löggjöf hafi því yfirleitt fylgt einhvers konar vitundarvakning af hálfu stjórnvalda og það skipti verulega miklu máli að vinnumarkaður og stjórnvöld starfi saman að þessari innleiðingu, en einnig í góðu samstarfi við kvennasamtök eins og athvörf og samtök sem vinna með þolendum.