Fjöru­tíu ár frá slysinu í Tsjernobyl: „Eins og heimurinn gæti snúið aftur til ársins 1986“

Þann 26. apríl 1986 átti að halda æfingu í kjarnorkuverinu í Tsjernóbyl í Kænugarðshéraði í Úkraínu til að kanna hvort kælikerfi versins virkaði sem skyldi. Við æfinguna kom upp sprenging í kjarnakljúfi númer fjögur og eldurinn breiddist hratt út.

Um þrjátíu manns létust í sjálfu slysinu, sem hefði þó getað farið talsvert verr hefði ekki verið fyrir starfsmenn kjarnorkuversins sem komust í tæka tíð niður í kjarnakljúf fjögur og tókst þar að draga sprengikraftinum.

Um sex hundruð þúsund manns voru látin slökkva elda í kjarnorkuverinu og létust þá hið minnsta þrjátíu manns, samkvæmt opinberum gögnum, en þúsundir til viðbótar eru taldir hafa fengið krabbamein vegna geislunar frá slysinu.

Frá því á miðnætti í nótt hafa Úkraínumenn streymt að aðaltorginu í borginni Slavútitsj í Norður-Úkraínu til þess að minnast þeirra sem létust.

„Þessi hefð hófst hjá okkur þegar við vorum ung. Í mörg ár höfum við komið á þetta torg á hverju ári til að votta þeim virðingu sem vörðu heiminn fyrir kjarnorkuhamförum,“ segir hin 71 árs Liudmyla Liubyva, í samtali við AP.

Eiginmaður Liubyvu vann í kjarnorkuverinu á sínum tíma en nú getur hann ekki gengið vegna langvarandi áhrifa af geisluninni.

Slysið leysti úr læðingi mikla geislavirkni sem gaus í andrúmsloftið en stjórnvöld í Sóvétríkjunum upplýstu ekki um slysið fyrr en tveimur dögum síðar þegar vísindamenn í Svíþjóð var farið að gruna eitthvað. Þá hafði geislavirkt ský þegar breist út um Evrópu.

Samkvæmt upplýsingum frá Sameinuðu þjóðunum hafði slysið í raun áhrif á um þrjár og hálfa milljón manns og hefur nú gert um 50 þúsund ferkílómetra land geislavirkt.

Kjarnorkuslysið er talið það versta í sögunni og er aðeins eitt annað kjarnorkuslys metið af sömu stærðargráðu, þ.e. stærðargráðunni sjö, en það varð í Fúkisjíma í Japan árið 2011.

Að undanskildum þeim sem sinna þar vísindastarfi býr enginn í nágrenni við Tsjernóbyl í dag, eða að minnsta kosti ekki löglega, þar sem dvöl er ekki leyfileg innan við 30 kílómetra radíus frá kjarnorkuverinu.

Íbúar í Slavútitsj klæddu lögðu kerti við torgið og klæddu sig sumir upp í búninga þeirra eiturefnakafara sem voru látnir slást við eldinn í Tsjernóbyl. Slavútitsj var einmitt byggð undir þá sem þurftu að flýja Tsjernóbyl-svæðið, en í mars 2022 lögðu Rússar tímabundið undir sig borgina en nú eru um fjögur ár liðin frá því að Rússar hófu allsherjarinnrás í Úkraínu.

„Þegar dróninn lenti fannst manni eins og heimurinn gæti snúið aftur til ársins 1986. Þess vegna verðum við öll – jafnt ungir sem aldnir – að vernda landið okkar, því það er svo viðkvæmt. Það er aðeins varið af verjendum okkar,“ bætir Liubyva við.