Í­búar höfðu betur: Um­sókn Sam­hjálpar felld úr gildi

Nefndin fellst þó ekki á rök kærenda um að starfsemin hafi verið rangt flokkuð. Í úrskurði nefndarinnar, sem er frá því í dag, er farið yfir málsrök bæði kærenda, sem eru íbúar við Grensásveg og í kring, og svo málsrök Reykjavíkurborgar og Samhjálpar. Í málinu var deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík um að samþykkja umsókn um heimild til að innréttað verði móttökueldhús og matsalur fyrir allt að hundrað gesti í húsnæði við Grensásveg 46.  

Íbúar lýstu því í kæru sinni að þeir hefðu miklar áhyggjur af grenndaráhrifum og á börn í hverfinu. Þá töldu þau að þó svo að ekki hafi verið krafa um deiliskipulag á svæðinu hefði átt að framkvæma það auk þess sem þau töldu starfsemi kaffistofunnar rangt flokkaða.

Í niðurstöðu kemur fram að ráðgerð notkun húsnæðisins að Grensásvegi 46 hafi verið kaffi- eða matstofa sem ætlað væri að tryggja þeim sem búa við fátækt, heimilisleysi, félagslega einangrun eða aðrar erfiðar félagslegar aðstæður aðgang að heitum máltíðum, kaffi og öruggu umhverfi til samveru og stuðnings.

Kaffistofa Samhjálpar er opin allan ársins hring frá klukkan 10 til 14 og er í boði að koma þangað og fá morgunmat og hádegismat gjaldfrjálst. Um 300 til 400 máltíðir eru afgreiddar daglega og er hópurinn sem sækir þjónustuna afar fjölbreyttur en þangað leita til dæmis heimilislausir, hælisleitendur og fátækt fólk.

Nefndin fjallar svo um flokkun þjónustunnar. Það hafi ekki verið óeðlilegt að flokka reksturinn sem veitingastað í flokki I en að líta ætti á reksturinn sem „félagslega starfsemi eða samfélagsþjónustu í skilningi skipulagsreglugerðar,“ segir í niðurstöðunni en að þó hafi ekki verið óeðlilegt að umsókn hafi miðað við veitingastaði í flokki I.

Í niðurstöðu kemur jafnframt fram að lóðin sé á ódeiliskipulögðu svæði en á skilgreindu verslunar- og þjónustusvæði og þar sé gert ráð fyrir verslun og þjónustu, þar með talið hótelum, gistiheimilum, gistiskálum, veitingahúsum og skemmtistöðum. Aðalskipulag geri ekki ráð fyrir að veitingastaðir í flokki III séu heimilir en matvöruverslanir og samfélagsþjónusta séu heimil. Þá séu íbúðir almennt heimilar, einkum á efri hæðum bygginga, nema annað sé tekið fram í nánari skilgreiningu.

Lóðin er einnig skilgreind sem hverfiskjarni og segir í niðurstöðu að veitingastaðir í flokki I og II séu heimilir þar en veitingastaðir í flokki III geti verið það samkvæmt ákvörðun í deiliskipulagi. Samfélagsþjónusta sé heimil auk þrifalegrar atvinnustarfsemi.

„Að þessum skilmálum virtum verður að hafna þeim sjónarmiðum kærenda að hið umdeilda byggingarleyfi stríði gegn aðalskipulagi. Þá verður einnig að hafna því að eðli ráðgerðs rekstrar sé með þeim hætti að það samrýmist ekki skilgreiningu svæðisins sem hverfiskjarna vegna þess eins að þar verði þjónusta veitt einstaklingum sem dveljast að jafnaði utan hverfisins,“ segir í úrskurði nefndarinnar.

Hefðu mátt fjalla betur um notkun húsnæðisins

Hvað varðar deiliskipulag segir í úrskurði að meðal úrslausnarefna þeirra hafi verið að skera úr um hvort rétt hafi verið að fara í grenndarkynningu samkvæmt aðalskipulagi eða hvort það hefði átt að fara í ferli samkvæmt deiliskipulagi þó svo að það sé ekki í gildi á svæðinu. Nefndin telur að við málsmeðferð borgarinnar hefði mátt fjalla með skýrari hætti um ráðgerða notkun húsnæðisins og er vísað til þess að um sé að ræða félagslega starfsemi eða samfélagsþjónustu.

„Verður að telja til ágalla á grenndarkynningunni að ekki var greint nánar frá ráðgerðri notkun að þessu leyti til,“ segir í úrskurði.

Í úrskurðinum segir að af hálfu borgarinnar hafi verið vísað til þess að ráðgerð notkun á húsnæðinu væri í samræmi við landnotkun samkvæmt aðalskipulagi en ekki hafi legið fyrir nokkurt mat við grenndarkynningu byggingaráformanna um líkleg áhrif breyttrar notkunar húsnæðisins á nærumhverfi, meðal annars með tilliti til umferðar, bílastæðaþarfar og annarra breytinga. Slík samfélagsþjónusta geti haft nokkur áhrif á nærumhverfið. 

Húsnæðið sé í nálægð við aðra starfsemi og íbúðabyggð og af þeim mikla fjölda athugasemda sem barst í grenndarkynningu megi áætla að grenndaráhrifin verði nokkur. Þá er einnig bent á það í úrskurði að eftir grenndarkynningu hafi Samhjálp skoðað áskoranir sem felast í starfseminni og til dæmis lagt til að í boði yrði akstur fyrir þau sem dvelja alla jafna í gistiskýlum og að starfsfólk sé í góðu samstarfi við Vor-teymi borgarinnar og starfsfólk Ylju neyslurýmis. 

Áhyggjur ekki tilefnislausar

„Kemur og fram að Samhjálp aki skjólstæðingum milli staða, t.d. í gistiskýli, og sé með þeim hætti leitast við að koma í veg fyrir árekstra og tryggja öryggi þeirra gagnvart umhverfi, umferð og veðri. Það er jafnan erfiðleikum bundið að leggja mat á það hvort starfsemi sem enn er á undirbúningsstigi valdi verulega meira ónæði, röskun og óþægindum en væntingar geta staðið til, en ætla má af þessu að áhyggjur íbúa í grennd við húsnæðið séu ekki með öllu tilefnislausar,“ segir í úrskurði.

Að þessum ástæðum virtum hafi borginni verið skylt að gera deiliskipulag fyrir svæði það sem hér um ræðir áður en hið kærða byggingarleyfi var samþykkt þannig að þeir almennu og einstaklingsbundnu hagsmunum sem skipulagslögum er ætlað að vernda hefðu verið tryggðir í samræmi við markmið skipulagslaga.

„Það að þessa var ekki gætt verður að telja til verulegs annmarka á undirbúningi hins kærða byggingarleyfis. Verður af þeim sökum að fallast á kröfu kærenda um ógildingu þess,“ segir í úrskurðinum og að að því virtu telji nefndin ekki tilefni til að fjalla um önnur málsrök kærenda.

Samhjálp stærsta fórnarlambið

Íris Hrund Sigurðardóttir, íbúi í hverfinu og ein þeirra sem kærðu ákvörðunina, segir niðurstöðuna létti.

„Það var auðvitað okkar grunur frá upphafi að þessi framkvæmd hefði farið gegn lögum og að það hefði átt að fara í deiliskipulag,“ segir Íris.

„Við viljum ekki tala um að hafa sigrað eða unnið í þessu, úrskurðarnefndin komst að þeirri niðurstöðu sem við íbúarnir töldum rétta frá upphafi, að þetta passaði ekki inn í hverfið og það þyrfti að deiliskipuleggja reitinn.“

Íris segir borgarstjórnarmeirihlutann sem var að fara frá völdum þannig hafa tekið ranga ákvörðun.

„Kaffistofa Samhjálpar er stóra fórnarlambið í þessu. Borgarstjórn tekur þarna ákvörðun sem er röng og þau sitja í súpunni. Þetta var í raun bara bjarnargreiði,“ segir hún.

Nýr meirihluti hefur nú tekið við í borginni og í aðdraganda kosninga og við afgreiðslu málsins kom fram töluverð andstaða fulltrúa Sjálfstæðisflokks, Framsóknar og Viðreisnar. Íris á því ekki endilega von á því að kaffistofan verði um kyrrt.

Hún vonar í það minnsta að ferlið verði lýðræðislegra og fleiri, eins og umboðsmaður barna, fái að koma að málinu og gefa sínar skoðanir á því.

„Það þarf að gera alls konar úttektir en á endanum er þetta líka pólitískt mál og það er kominn nýr meirihluti,“ segir Íris að lokum.

Slegin yfir niðurstöðunni

Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir, framkvæmdastýra Samhjálpar, segir niðurstöðuna koma henni í opna skjöldu.

„Við erum á síðustu metrunum í framkvæmdum og erum að bíða eftir lokaúttekt. Við erum búin að stilla upp borðunum,“ segir hún og að hún sé slegin yfir niðurstöðunni.

„Þetta er alvarlegt mál og ég þarf að fá lögfróðan mann til að lesa yfir niðurstöðuna og fá leiðsögn í þessu máli,“ segir hún og að niðurstaðan hafi auðvitað áhrif á opnun Kaffistofunnar sem fyrirhuguð var í þessum mánuði.