„Ég er ekki búinn að af­skrifa hana“

Flestum er það líklega í fersku minni þegar moskítóflugur tóku að finnast hér á landi í fyrra. Skordýraáhugamaður í Kjós fékk bæði karl- og kvenflugu einnar tegundar flugunnar í gildru og grannt hefur verið fylgst með þróuninni síðan.

Pör annarrar tegundarinnar fundust í Kjós og Mógilsá síðasta haust en voru þó ekki mörg. „Ég held það hafi verið sjö eða átta eintök sem fundust, sitt hvort kynið. Tvö eintök í Mógilsá og ég held það hafi verið fimm eða sex í Kjós. Það hefur ekki fundist aftur.“

Hin tveggja tegundanna er á lífi í hesthúsi á Suðurlandi og unnið er í því að því að útrýma henni, segir Gísli Már Gíslason prófessor emeritus í vatnalíffræði við Háskóla Íslands ,og segist „ekkert alltof bjartsýnn“ um að það takist. Þær flugur sem enn eru á lífi eru staðbundar á Suðurlandi að sögn Gísla, en Náttúrufræðistofnun Íslands fylgist grannt með málunum.

Gísli segir að ef að meðalhiti hér á landi væri svipaður nágrannalöndum okkar í Suður-Skandinavíu, Norður-Evrópu og Bretlandseyjum  hefðu líffræðingar átt að sjá fyrstu afkomendur þeirra flugna sem hér fundust í fyrra um síðustu mánaðarmót. „En það getur verið að þetta taki lengri tíma, bara við höfum ekki þessa þekkingu,“ segir Gísli, þar sem lítið er vitað um lífferil flugnanna í loftslagi eins og tíðkast hélendis.

Tvær tegundir moskítóflugna fundist hérlendis

Tvær tegundir moskítóflugna sem hér námu land síðasta haust eru skyldar en ekki af sömu ættinni. Önnur heitir Culiseta annulata og er algengasta moskítóflugutegundin um alla Evrópu, „frá nyrstu héruðum Noregs suður til syðstu héraða Afríku.“ Sú tegund bíti spendýr og menn og er rönsdótt með hvítar rendur í afturbolnum. 

Hin tegundin sé næst algengust og lifi heldur í haughúsum. Hún sé kölluð „London Underground Mosquito“ þar sem hún lifir einnig í neðanjarðarlestarkerfi Lundúnaborgar en heiti formlega Culex pipens. 

Þessar flugur séu allt að sjö sinnum stærri en lúsmýið sem landsmenn eflaust kannast vel við. Moskítóflugur sé sirka sentimeter á lengd en til samanburðar séu hrossaflugur tvöfalt til þrefalt stærri en þær. Fyrst og fremst sé munur á lúsmý og moskító í stærð en aðeins ein tegund lúsmýs hefur verið greind hér á landi. Flugurnar séu með svipað byggingarlag en fyrst og fremst sé munruinn fólgin í “þessum feiknarlega stærðarmun.“

Einnig sé munur á biti flugnanna en bitmý sé með ákveðin „skæri“ til þess að drekka blóð en moskító með „rana“ til þess að finna háræð og sjúga þannig blóð. „Báðar þessar flugur setja í sárið ensím sem kemur í veg fyrir að blóðið storkni og það er viðbragð við þessu ensími sem veldur kláðanum og bólgunum.“

Óljóst hvernig flugurnar komu til landsins

„Það eru um það bil 10% af skordýrum í Skandinavíu og Bretlandseyjum sem finnast á Íslandi, þannig að þetta landnám er enn í gangi og langflestar berast einhvern veginn með vindum. En síðan núna með auknum ferðamannastraumi og auknum skipaflutningum og flugvélum til landsins þá berast þær líka með þessum flutningatækjum og það er ekki hægt að útiloka að þetta finnist fyrst við Hvalfjörðinn vegna þess að þar er ein stærsta útskipunarhöfn landsins og innskipunarhöfn. Þetta gæti verið tengt gámaflutningum,“ segir Gísli.

En Gísli, áttu von á einhverju fleiru? Er eitthvað meira sem að við megum eiga von á að nemi hérna land?

Hér séu skordýr stöðugt að nema land en á undanförnum 30-35 árum hafi um fmm hundruð tegundir skordýra komið til landsins. Aðspurnur hvort að hann óttist að kakkalakkar komi til landsins segir hann að þá vera löngu komna. „Þeir hafa verið hérna landlægir frá því á 20. öldinni.“

Landsmönnum finnist verst að fá þessi „stunguskordýr“ til landsins. „Það gætu auðvitað komið fleiri moskítóflugur, það eru fjörutíu tegundir af moskítóflugum í Skandinavíu og Bretlandseyjum. Þannig að við erum bara komnir með tvær. Það eru tvær lúsmýstegundir í Færeyjum. Og það eru tugir lúsmýstegunda sem bíta fólk á Skandinavíu. Þannig við erum tiltölulega fátæk af þessu ennþá.“