Harðar deilur innan klerka­stjórnarinnar

Harðlínumenn innan stjórnvalda í Íran hafa sakað Masoud Pezeshkian, forseta, og Abbas Araghchi, utanríkisráðherra, um að reyna að taka völdin af nýjum æðstaklerki Íran, sem hefur ekki sést opinberlega síðan stríðið hófst, og leiðtogum byltingarvarðarins sem stjórna með honum.

Bandaríkjamenn hættu árásum á Íran um síðustu helgi, eftir tæplega tvær vikur af daglegum árásum sem hófust eftir að vopnahlé gaf eftir. Í aðdraganda þeirrar ákvarðanar lýsti Trump því yfir að hann væri að íhuga að auka umfang árása gegn Íran talsvert.

Á föstudaginn fundaði hann þó með ráðgjöfum sínum og herforingjum en margir á þeim fundi eru sagðir hafa lýst yfir áhyggjum af stöðunni og dregið í efa að frekari árásir myndu skila tilætluðum árangri.

Þá töluðu herforingjar um áhyggjur af því hve mikið væri búið að ganga á birgðir Bandaríkjamanna af flugskeytum í loftvarnarkerfi, vegna skotflauga og drónaárása Írana á nágranna ríki sín og bandaríska hermenn á svæðinu.

Því ákvað Trump að hætta árásum með því markmiði að reyna að liðka fyrir viðræðum. Sá friður entist ekki lengi.

Sjá einnig: „Við ætlum að fokking lúskra á þeim“

Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, sagði í gær að árásirnar á Hormússundi og í Jórdaníu hefðu verið gerðar af „öðrum hópi“ en hans fólk væri í viðræðum við. Hann sagðist þegar hafa fengið afsökunarbeiðni en þrátt fyrir það þyrftu Bandaríkin að svara fyrir sig.

Hvaða „hópa“ Trump var að tala um fór hann ekki yfir en það er ljóst að ráðamenn í Íran eru ekki sammála um viðræður við Bandaríkjamenn og áframhaldið í átökunum sem Bandaríkjamenn og Ísraelar hófu í febrúar.

Utanríkisráðherrann grýttur í jarðarför

Ali Khamenei, fyrrverandi æðstiklerkur Íran, var felldur í árásum í upphafi stríðsins. Sonur hans, Mojtaba Khamenei, tók við af föður sínum en hann hefur ekki sést síðan þá og er sagður hafa særst í árásinni sem faðir hans og fleiri fjölskyldumeðlimir dóu í.

Mojtaba er sagður meiri harðlínumaður en faðir hans og er af Bandaríkjamönnum talinn hafa meiri áhuga á því að koma upp kjarnorkuvopnum.

Hann er einnig sagður hafa minni ítök en faðir hans hafði en herforingjar og aðrir valdamiklir menn, sem flestir tengjast byltingarverði Íran, taka flestar ákvarðanir sem nýi æðstiklerkurinn samþykkir svo.

Byltingarvörðurinn spilaði stóra rullu í því að koma Mojtaba Khamenei til valda á sínum tíma.

Blaðamaður New York Times, sem fékk að sækja Íran heim fyrr í mánuðinum og fylgjast með jarðarför Ali Khamenei, í mjög svo stýrðri ferð, sagðist hafa séð Írana kalla eftir hefnd vegna dauða Ali Khamenei. Hann sá einnig mótmælendur veitast að forseta og utanríkisráðherra Íran vegna þess að þeir tækju þátt í viðræðum við Bandaríkjamenn.

Þetta fólk hafði ekki áhuga á því að ræða við Bandaríkjamenn og kallaði eftir Donald Trump. Utanríkisráðherrann var grýttur og þurfti að flýja vegna þessa fólks.

Var leyft að sjá deilurnar

Abdi Latif Dahir, áðurnefndur blaðamaður, sagði í nýlegum hlaðvarpsþætti NYT að það að hann hafi í raun fengið að sjá þetta sé til marks um deilur meðal æðstu stjórnenda Íran.

Innan stjórnvalda í Íran séu miklir harðlínumenn sem vilji hefnd.

Blaðamaður CNN sem var einnig viðstaddur jarðarförina sagði harðlínumenn ganga hart fram gegn öðrum ráðamönnum og jafnvel hafa hótað því að gert yrði valdarán ef samið yrði um frið við Bandaríkjamenn.

Harðlínumennirnir hafa þar að auki sakað forsetann, utanríkisráðherrann og aðra um að reyna að taka völd í Íran í fjarveru nýja æðstaklerksins.

Í samtali við CNN sagði sérfræðingur í málefnum Íran að harðlínumennirnir væru tiltölulega fámennir en þeir væru áhrifamiklir og sætu í mikilvægum embættum í Íran. Það gæti reynst forsetanum erfitt að jaðarsetja þá.

Árásirnar komu forsetanum á óvart

Annar starfsmaður NYT, kona sem hefur lengi sérhæft sig í málefnum Íran, sagði heimildarmenn sína hafa sagt sér að árásirnar á þriðjudaginn hefðu komið forsetanum, utanríkisráðherranum og öðrum á óvart.

Harðlínumenn innan byltingarvarðarins hefðu gert árásirnar og þeir hefðu áhuga á að halda stríðinu áfram.

Í Íran var, samkvæmt Farnas Fassihi, litið á árásirnar sem tilraun til að stöðva viðræður við Bandaríkjamenn.

Hún sagði í áðurnefndum hlaðvarpsþætti að ef þessar fregnir væru réttar, gæti það haft miklar afleiðingar. Velti hún vöngum yfir því hvað það að harðlínumenn væru tilbúnir til að taka svo stórt skref án samráðs við stjórnvöld markaði þegar kæmi að sundrung meðal almennra hermanna í Íran.

Þetta benti til þess að ríkisstjórn Íran og leiðtogar ríkisins væru í stríði sín á milli en ekki eingöngu í stríði við Bandaríkin.

Fassihi sagði að nú væri ekki hægt að líta á deilurnar sem stigmögnun á langvarandi deilum í Íran, milli þeirra sem vilja halda hugmyndafræði klerkastjórnarinnar annars vegar og þeirra sem vilja umbætur hins vegar.

Þessar deilur væru enn til staðar en núna væru einnig miklar deilur innan klerkastjórnarinnar sjálfrar. Það er að segja, á milli mannanna sem stjórna landinu að miklu leyti með Mojtaba Khamenei en margir þeirra eru herforingjar í byltingarverðinum.

Ein fylkingin væri skipuð hinum öfgafyllstu harðlínumönnum. Það væri tiltölulega lítill minnihluti þjóðarinnar sem sú fylking stæði fyrir en það væri ekki hægt að jaðarsetja þennan hóp. Fólkið væri alltaf til í að koma saman í milljónatali til að styðja klerkastjórnina.

Fassihi segir þennan hlut þjóðarinnar grunninn að klerkastjórn ríkisins og giskar á að hópurinn sé myndaður af um tíu til tuttugu prósentum þjóðarinnar. Þessi fylking vill ekki eiga í nokkrum samskiptum við Bandaríkjamenn og vill að gert sé út af við Ísrael, svo eitthvað sé nefnt.

Vilja nýta þrýtsting í viðræðum

Hin fylkingin er skipuð leiðtogum ríkisstjórnar landsins og nokkrum valdamiklum herforingjum í byltingarverðinum. Þeir vilja nýta árangur þeirra í að standa af sér árásir Bandaríkjamanna og þann þrýsting sem þeim hefur tekist að skapa með árásum á skip á Hormússundi og nágrannaríki sín í viðræðum við Bandaríkjamenn.

Þessi hópur telur Írana ekki geta barist eða staðið af sér árásirnar að eilífu og að það að semja feli ekki sjálfkrafa í sér tap gegn Bandaríkjunum.

Enn fremur segir Fassihi að það að Mojtaba Khamenei sé í felum, geti ekki beitt sér almennilega og hafi aldrei verið jafn valdamikill og faðir hans, hafi aukið á þessar deilur. Tómarúm hafi skapast innan klerkastjórnarinnar og þar hafi deilurnar stigmagnast.

Báðar fylkingar segjast hafa stuðning æðstaklerksins en hann getur ekki stigið fram og tekið afgerandi afstöðu af ótta við að vera ráðinn af dögum.