Sjálfbærni í heimi glötunar

Ef allt fer á versta veg og dómadagsspámenn hafa rétt fyrir sér mun stór hluti mannkyns missa vinnuna vegna gervigreindar á næstu tveimur árum. Ef svo fer, hvað ætlum við þá til bragðs að taka og hvernig ætlum við að lifa af þegar kaupendur að vöru og þjónustu hverfa?

Á meðan Íslendingar rífast um það hvort ESB sé gott eða vont rífst restin af hinum vestræna heimi um það hvort við munum yfir höfuð hafa vinnu eftir tvö ár eða ekki og hvort einstaklingar geti misst vinnuna vegna gervigreindar og síðan komist að því að lífeyrissparnaður þeirra hafi verið notaður til að fjármagna vélarnar sem tóku af þeim störfin.

Í nýju fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar er ekki gert ráð fyrir öðru en að ekkert muni breytast, heimurinn gangi sinn vanagang við að auka arð vopnaframleiðenda með þjóðarmorðum og kapítalisminn komi til með að sjá um bankana sína.

Það er ástæða til að ætla að svo verði ekki ef stórmógúlum Ameríku verður ágengt með þá áætlun sína að gervigreindin taki yfir flestöll störf manna. Kapítalisminn þrífst á kaupæði og ef engin er kaupgetan, þá verður ekkert keypt. Þannig má segja að allir Muskar þessa heims séu á leið með að steypa sjálfum sér og okkur í glötun.

Sterkar efasemdir eru um að Sykurbergum þessa heims takist þetta verkefni sitt. Fyrir þeim efasemdum eru verkfræðileg rök sem benda til þess að ekki sé fræðilegur möguleiki á að þetta takist vegna skorts á orku og vatni og þess tíma sem tekur að byggja upp nauðsynlega innviði.

Nýjasta útspil NVIDIA sýnir að jafnvel mógúlarnir eru farnir að hafa áhyggjur af eigin hag. Fyrirtækið hefur nú tekið höndum saman við nokkur stærstu fjármálafyrirtæki heims um að sækja allt að 500 milljarða dala til utanaðkomandi fjárfesta svo hægt verði að halda áfram uppbyggingu gervigreindarinnviða.

Með þessu á að gera reikniafl, gagnaver og NVIDIA-örflögur að sérstökum fjárfestingarflokki — eins konar nýju gulli sem hægt er að veðsetja, fjármagna og selja áfram til lífeyrissjóða, tryggingafélaga og annarra stofnanafjárfesta. Þannig er verið að sækja peninga almennings svo mógúlarnir geti haldið veislunni áfram og tékkað sig út áður en reikningurinn kemur.

Að kaupa bíldekk sem fjárfestingu er galin hugmynd og því skil ég ekki hvernig hægt er að markaðssetja örflögur sem langtímafjárfestingu þegar fyrirtækið sem framleiðir þær kemur með nýja og bætta kynslóð á hverju ári og úreldir þannig þá fyrri. Vandinn er ekki aðeins að örflögurnar rýrna í verði heldur að verið er að tengja langtímasparnað almennings við búnað sem gæti orðið næstu kynslóð örflaga að bráð áður en lánstímanum lýkur.

Mörg þeirra fyrirtækja sem þróa og reka stærstu gervigreindarlíkönin brenna gríðarlegum fjármunum þrátt fyrir þann mikla fjölda fólks sem hefur kosið að borga áskrift að útópíunni um auðveldara líf. Fyrirtækin fá ekki endalaust fjármagn og því er það þeirra keppikefli að innleiða notkun gervigreindar sem víðast og sem hraðast svo þau fari ekki hreinlega beint á gervigreindarhausinn.

Fari svo að þessi fyrirtæki verði gjaldþrota, með tilheyrandi hliðarverkunum, er hætt við að áætlunin um hallalaus fjárlög, byggð á auknum sköttum á ökutæki og komu ferðamanna sem sulla í volgum drullupollum, falli um sjálfa sig. Þannig gæti núlláætlunin endað sem núlltekjuáætlun.

Í hvoru dæminu sem er erum við í erfiðri stöðu.

Ef Gervimennin ná sínu fram og taka yfir störf verður kaupgetan engin hjá þeim sem missa störfin. Ef vélarnar vinna alla vinnuna en eigendur vélanna fá allan arðinn, hver á þá að kaupa það sem vélarnar framleiða?

Ef gervigreindarbólan springur og dregur fjármálakerfið og lífeyrissjóði niður með sér gæti eftirspurn eftir ferðalögum hrunið eins og önnur neysla. Ef heimurinn hrynur í líkingu við hrunið mikla, hvað verður þá um okkur hér uppi á skeri?

Hvað ætlum við að gera þegar við getum ekki grætt á daginn og grillað á kvöldin?

Covid hefði átt að kenna okkur allt um sjálfbærni, aðföng og innflutning og mikilvægi þess, en ég hef ekki heyrt einn einasta stjórnmálamann tala um sjálfbærni, nema frjáls sala áfengis teljist til sjálfbærni. Ísland framleiðir mikla orku og mat, en íslensk framleiðsla þarf samt meðal annars innflutt eldsneyti, áburð, fóður, lyf, umbúðir, varahluti, vélar og tölvubúnað.

Gervigreindin er til margra hluta nytsamleg, en ef hún steypir okkur í glötun, hvað þá?

Er Ísland sjálfbært? Getum við lifað af án nokkurra tengsla við umheiminn?

Spurningin er ekki hvort Ísland geti lokað sig af frá umheiminum. Spurningin er hversu lengi við getum haldið samfélaginu gangandi ef skipin hætta að koma — og hvers vegna við vitum ekki svarið.

Höfundur er ljósmyndari og áhugamaður um gervigreind.