Hver ber kostnaðinn þegar landinu er lokað?

Fyrir lítið ferðaþjónustufyrirtæki er fátt óþægilegra en að vakna við fréttir af því að enn ein fámenn starfsstétt í fluginu sé búin að boða til verkfalls 23.september nk. Ekki vegna þess að við gerum lítið úr rétti fólks til að berjast fyrir sínum kjörum, heldur vegna þess að afleiðingarnar eru í engu hlutfalli við stærð deilunnar.

Ísland er eyja. Fyrir ferðaþjónustuna eru greiðar flugsamgöngur ekki aukaatriði heldur forsenda starfseminnar. Þegar flug stöðvast er ekki aðeins verið að þrýsta á einn atvinnurekanda við samningaborðið heldur er í reynd skrúfað fyrir aðgang tugþúsunda gesta að hundruðum íslenskra ferðaþjónustufyrirtækja sem eiga engan þátt í deilunni. Áhrifin einskorðast heldur ekki við ferðaþjónustu því að þessir gestir sem komast ekki til landsins hefðu annars keypt vörur og þjónustu af fjölda annarra fyrirtækja.

Verkfall fámenns hóps hefur víðtækar neikvæðar afleiðingar

Þetta er því miður orðið reglulegt vandamál. Í umræðu um verkföll flugumferðarstjóra undanfarin ár hefur verið bent á þá sérkennilegu stöðu að mjög fámenn stétt geti haft það í hendi sér að loka landi sem hefur nær enga aðra raunhæfa leið til að tengjast umheiminum. Afleiðingarnar lenda á farþegum, hótelum, ferðaskrifstofum, bílaleigum, afþreyingarfyrirtækjum, veitingastöðum og starfsfólki þeirra um allt land.

Fyrir lítið fyrirtæki eru afleiðingarnar af svona aðgerðum harkalegar. Bókanir falla niður þegar hópar og fólk á eigin vegum komast ekki til landsins, en hins vegar er búið að leggja í allan kostnað við móttöku þeirra samt sem áður. Það þýðir að tekjurnar hverfa en kostnaðurinn gerir það ekki.

Ferðamenn koma heldur ekki til Íslands af sjálfum sér. Það hefur þurft margra ára fjárfestingu peninga og vinnu í markvisst markaðsstarf til að skapa eftirspurn eftir Íslandi og sífelld hætta á verkföllum fámennra hópa sem skrúfa fyrir flug til landsins byggir upp vantraust á ferðalögum til Íslands og skemmir fyrir þessu starfi.

Tjónið lendir á fyrirtækjum sem eiga enga aðild að deilunni

Það er sérstaklega slæmt að þessi óvissa skuli aftur skapast á háannatíma. September er stór mánuður í íslenskri ferðaþjónustu þar sem 7500 gestir koma til landsins á hverjum degi að jafnaði. Það þýðir að hver verkfallsdagur sem lokar gáttinni inn í landið getur kostað samfélagið um tvo milljarða króna í tapaðar útflutningstekjur.

Samningsaðilar verða auðvitað að leysa sína kjaradeilu. En samfélagið verður líka að þora að ræða stærri spurninguna: Er eðlilegt að örfáir tugir eða hundruð starfsmanna geti með vinnustöðvun valdið tugum eða hundruðum ótengdra fyrirtækja gríðarlegu tjóni og í reynd lokað landinu?

Verkfallsrétturinn er mikilvægur, en þegar áhrif verkfallsins ná langt út fyrir hinn eiginlega vinnustað fylgir honum líka mikil ábyrgð og það er ekki sanngjarnt að lítil ferðaþjónustufyrirtæki skuli endalaust þurfa að bera tjónið af síendurteknum verkföllum flugstétta.

Höfundur er eigandi Hótel Breiðdalsvík.