Kynna að­gerðir gegn verð­bólgu á morgun

Þetta er meðal þess sem fram kom í ræðu hennar þar sem Kristrún ávarpaði viðstadda á ársfundi Seðlabanka Íslands í annað skiptið. Í upphafi ræðu minnist Kristrún á að það orð sem hafi verið á allra vörum á sama tíma í fyrra hafi verið „tollar“ en árin á undan hafi mest verið fjallað um faraldur og eldsumbrot. Nú geisi yfir stríð við Persaflóa sem hafi leitt til verðhækkana á olíu um allan heim.

„Úrlausnarefni af þessu tagi fylgja því að vera í forystu í stjórnmálum, sömuleiðis fyrir stofnun eins og Seðlabanka, þótt slík verkefni séu ólík frá ári til árs. Það er nú eiginlega hluti af starfslýsingunni.

Í gamni og alvöru mætti orða þetta svona — í páskaeggjastíl: Oft er óvissa. Iðulega eru tímamót. Og alltaf stöndum við frammi fyrir áskorunum í efnahagsmálum,“ segir Kristrún.

Fyrsta atvinnustefna Íslands kynnt á morgun

Ríkisstjórnin hefur nú að sögn Kristrúnar samþykkt fyrstu atvinnustefnu Íslands: 10 ára vaxtarplan sem lýsi því hvernig stjórnvöld vinna með atvinnulífi og samfélagi að verðmætasköpun í landinu. Til að styrkja Ísland. Drög voru birt í samráðsgátt í nóvember og bárust 94 umsagnir.

„Stefnan markar tímamót og verður birt á morgun, eftir ítarlegt samráð við almenning og atvinnulíf á undanförnum misserum. Meginmarkmið stefnunnar er að efla útflutning og atvinnugreinar með mikla framleiðni,“ segir Kristrún í ræðu sinni.

Hún segir einnig að öllum sé ljóst að næsta hagvaxtarskeið geti ekki orðið, og megi ekki verða, eins og hið síðasta.

„Með nýrri atvinnustefnu viljum við stuðla að því að nýtt hagvaxtarskeið til ársins 2035 muni byggja á fjölbreyttari útflutningi og aukinni framleiðni — og að einnig verði litið til samfélagslegra markmiða um uppbyggingu um land allt, aukið áfallaþol og minni losun gróðurhúsalofttegunda,“ segir hún.

Í tilkynningu kemur fram að ríkisstjórnin boði til blaðamannafundar klukkan 11:30 á morgun og að þar muni formenn ríkisstjórnarflokkanna kynna nýja atvinnustefnu Íslands og fyrstu aðgerðaáætlun stefnunnar.

„Þá munu formennirnir einnig kynna tímabundnar efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar til að hemja verðbólgu,“ segir einnig í tilkynningunni.

Ríkisstjórnin taki ábyrgð

Hún segir það sama og á síðasta ársfundi, að „þessi ríkisstjórn taki ábyrgð á stjórn efnahagsmála“ sem hún bætir svo við að hún hafi gert, sé að gera og muni gera áfram. Kristrún segir lífskjör í það heila tekið vera góð hér á landi en nefnir þó að margt megi betur fara.

„En það hefur verið stöðnun í íslensku hagkerfi: Frá árinu 2018 hefur verið 0% hagvöxtur á mann. Til lengri tíma litið er brýnasta verkefni okkar í efnahagsmálum að brjótast út úr þessari stöðnun, snúa bökum saman og hefja nýja sókn, til að styrkja Ísland og bæta lífskjör þjóðarinnar,“ segir Kristrún þá.

Hún tjáir viðstöddum að meginverkefni ríkisstjórnarinnar sé að vinna bug á „þrálátum verðbólguþrýstingi og endurheimta trúverðugleika sem haldi þá verðbólguvæntingum í skefjum“ en að einungis þannig sé mögulegt að ná jafnvægi á ný í þjóðarbúskapnum og leggja grunn að nýrri sókn.

Hætti að reka ríkið á yfirdrætti

Kristrún segir að ríkisstjórnin muni gera sitt og ríkið sömuleiðis. Það verði gert með hallalausum fjárlögum, fjármálaáætlun sem skilar afgangi af ríkisrekstri og með því að „hætta að kynda undir þenslu og verðbólgu og hætta að reka ríkið á yfirdrætti ár eftir ár“.

Hún leggur áherslu á að ríkisfjármál verði í forgrunni en að þau þurfi að laga og að baki því séu stórar ákvarðanir, sem séu ekki alltaf auðveldar. Það sé „rauða línan hjá okkur í ríkisstjórninni, það sem við sögðumst ætla að gera og það sem við erum að gera. Ég heyri að þetta nýtur skilnings hjá aðilum vinnumarkaðarins, sem skiptir máli“.

Kristrún greinir frá því að ríkisstjórnin muni á morgun kynna tímabundnar aðgerðir í efnahagsmálum í von um að hemja verðhækkanir.

„Þessar aðgerðir verða tímabundnar og koma ekki í staðinn fyrir umbætur sem taka lengri tíma, þvert á móti. En það þarf að taka fast á verðbólgunni bæði í bráð og lengd ef vel á að takast,“ segir hún og ítrekar jafnframt að með samstilltu átaki sé hægt að gera breytingar til góðs.

Efnir til þríhliða samtals

Kristrún segist hafa rætt þessi mál við forystu Alþýðusambandsins og fulltrúa atvinnurekenda og að hún muni á næstu dögum efna til þríhliða samtals ASÍ, SA og stjórnvalda um leiðir til að hemja verðbólgu á næstu misserum. Hún segir að ríkur vilji sé til að tryggja að forsendur kjarasamninga haldi.

„Ég hef verið skýr á því að það er ekki tímabært að setjast við kjarasamningaborð og ég hef gert aðilum vinnumarkaðarins það algjörlega ljóst að þessi ríkisstjórn hafnar þeirri leið, sem áður hefur tíðkast, að stjórnvöld efni til nýrra varanlegra ríkisútgjalda sem eru ófjármögnuð til að höggva á hnúta í kjaradeilum á almennum vinnumarkaði. Allra síst kemur það til greina á tímum sem þessum þegar staða verðbólgu og verðbólguvæntinga er eins viðkvæm og raun ber vitni,“ segir Kristrún.

Hún segist finna sig knúna til nefna að staðan í efnahagsmálum og horfur til næstu ára séu tvímælalaust öllu betri en þegar svokallaðir þjóðarsáttarsamningar voru gerðir á árinu 1990.

„Þó að það sé ekki nýtt að nú sé talað um þörf á þjóðarsátt þá má fagna slíkri umræðu, enda ljóst að breið samstaða um að kveða niður verðbólgu er nauðsynleg til að árangur náist.

Þó má ég til með að benda á að þjóðarsáttin fræga, sem vísað er til, var ekki eitthvað sem menn hristu bara fram úr erminni. Forsenda fyrir þjóðarsáttinni á sínum tíma var kerfisbreyting: Framlag ríkisins fólst ekki síst í fastgengisstefnu sem var innleidd ári fyrr, á árinu 1989. Það var akkerið sem ríkið lagði á borðið,“ bætti hún við.

Í þágu þjóðar

Kristrún minnir á að allir hafi eitthvað tekið á sig og að allir hafi fært fórnir í þágu þjóðar, til að byggja upp traust og ná stöðugleika. Hún segir fullum fetum að ekki neitt fáist fyrir ekkert og að ríkisstjórnin kalli eftir opinni og málefnalegri umræðu um valkosti Íslands í Evrópumálum.

„Ef þjóðin velur að halda áfram viðræðum um aðild að Evrópusambandinu þá gæti það verið akkeri fyrir vinnumarkaðinn og efnahagslífið, sem útheimti umbætur á íslenska vinnumarkaðsmódelinu. Það væri einn valkostur sem ég tel rangt að útiloka á þessum tímapunkti. En það verður þjóðarinnar að ákveða,“ segir Kristrún.

Hún nefnir að önnur kerfisbreyting væri afnám verðtryggingar í skrefum en að notkun hennar sé víðfeðm og snerti marga anga efnahagslífsins.

Ríkisstjórnin beri ábyrgð á stjórn efnahagsmála almennt og að hún sé reiðubúin að leggja sitt af mörkum við að byggja upp traust en að „ef aðilar vinnumarkaðar vilja uppbrot eins og þjóðarsáttin var þá þýði ekkert að hrópa bara á Seðlabankann að lækka vexti og það strax heldur þurfi þá kjark og þor til að ræða kerfisbreytingar.“

Að lokum sagðist Kristrún vilja „vekja fólk til umhugsunar og umræðu um kerfisbreytingar og stórar ákvarðanir. Til að gera enn betur og ná enn meiri árangri. Fyrir landið okkar og framtíðarkynslóðir“.

Fréttin hefur verið uppfærð.