Nord Stream skemmdar­verkin: Yfir­vofandi réttar­höld gætu orðið banda­mönnum erfið

Serhiy Kuznetsov er fyrrverandi yfirmaður innan Úkraínuhers en var handtekinn á Ítalíu í ágúst í fyrra, þar sem hann hafði bókað lúxusdvöl með eiginkonu sinni og tveimur börnum. Hann var í kjölfarið framseldur til Þýskalands.

Annar Úkraínumaður grunaður um aðild að málinu, Volodymr Zhuravlyov, var handtekinn í Varsjá í Póllandi en þarlendir dómstólar neituðu að framselja hann.

Þjóðverjar hafa gefið út handtökuskipanir á hendur fleirum í tengslum við málið en aðrir grunaðir eru sagðir dvelja í Úkraínu, sem framselur ekki eigin borgara.

Allir bentu á hinn

Kuznetsov er sagður hafa farið fyrir sjö manna teymi sem hafði það að markmiði að vinna skemmdarverk á þremur af fjórum Nord Stream leiðslum, sem fluttu gas frá Rússlandi til Þýskalands. Tilgangurinn var að þurrka upp tekjulind Rússa í kjölfar innrásar þeirra í Úkraínu í febrúar árið 2022.

Stjórnvöld í Þýskalandi höfðu þá þegar fallið frá því að samþykkja Nord Stream 2, tvær leiðslur sem voru í eigu rússneska orkurisans Gazprom.

Skemmdarverkin áttu sér stað 26. september 2022, þegar sprengingar urðu til þess að göt komu á þrjár af fjórum leiðslum og gríðarlegt magn metans slapp út í Eystrasalt. Myndir sem teknar voru á vettvangi, af gasinu búbbla upp á yfirborðið, voru birtar í fjölmiðlum um allan heim.

Margir voru fljótir að kenna Rússum sjálfum um skemmdarverkin en þeir bentu á Bandaríkjamenn og Breta og þá hefur leyniþjónustan CIA verið sökuð um aðkomu að málinu.

Þegar böndin fóru að beinast að Úkraínumönnum varð málið allt hið vandræðalegasta en Þjóðverjar hafa verið meðal dyggustu stuðningsmanna þeirra og Þýskaland séð Úkraínu fyrir meiri hernaðarlegum stuðningi en nokkurt annað ríki.

Atburðarásin afhjúpuð

Stjórnvöld í Úkraínu hafa neitað að hafa skipulagt skemmdarverkið og engin sönnunargögn verið lögð fram enn sem komið er sem bendla ráðamenn beint við verkið. 

Samkvæmt Bojan Pancevski, rannsóknarblaðamanni Wall Street Journal, var Vólódimír Selenskí Úkraínuforseti hins vegar upplýstur um fyrirætlanirnar af þáverandi yfirmanni hersins, hershöfðingjanum Valeriy Zaluzhniy. 

Heimildarmenn Pancevski segja að lagt hafi verið á ráðin um skemmdarverkin áður en stjórnvöld í Berlín tóku einarða afstöðu um að styðja baráttu Úkraínu gegn Rússum.

Pancevski fjallar um málið í nýútkominni bók, The Nord Stream Conspiracy: The Inside Story of the Explosions That Shook the World, en hann virðist hafa náð að mynda trúnaðarsamband við ýmsa aðila innan stjórnkerfisins í Kænugarði og meðal þeirra sem hafa vitneskju um atburðarásina.

Samkvæmt Pancevski taldi teymið sem stóð að skemmdarverkunum sjö einstaklinga; meðal annars skipstjóra, sprengjusérfræðing og fjóra djúpsjávarkafara. Fólkið bar fölsuð skilríki, leigði snekkjuna Andrómedu og sigldi frá Þýskalandi undir því yfirskini að vera í skemmti- og köfunarleiðangri.

Þegar komið var á áfangastað var kafað niður og sprengjum komið fyrir á samskeytum, þar sem leiðslurnar voru veikastar fyrir.

Eins og í bíómynd

Wall Street Journal hefur birt lýsingar úr bókinni sem gætu allt eins verið teknar beint úr Hollywood-mynd. Þannig lýsir Pancevski því að gert hafi vitlaust veður þegar verkinu var enn ólokið og mennirnir verið ragir við að hætta sér aftur niður.

Þá stígur fram ónefnd kona, fædd og uppalin í Kænugarði árið 1980-og eitthvað. Konan er leiðbeinandi í köfun en það sem meira er; fyrrverandi fyrirsæta sem birtist eitt sinn á forsíðu erótísks tímarits.

Ég fer ein niður, segir hún. 

„Hún“ er sannur föðurlandsvinur ef marka má Pancevski og stóð meðal annars fyrir flutningi her- og neyðargagna á framlínuna þegar Úkraínumenn gripu til varna gegn Rússum.

Karlar um borð skammast sín og öll kafa niður til að ljúka verkinu. Þremur dögum síðar mældust sprengingarnar á jarðskjálftamælum.

„Snemma árs 2025 höfðu lögregluyfirvöld í Þýskalandi gefið út leynilegar handtökuskipanir á hendur öllum í áhöfn Andrómedu,“ segir í samantektinni í Wall Street Journal. „Hermaðurinn sem nú bíður réttarhalda í Hamborg var samkvæmt þýskum dómskjölum handtekinn á Ítalíu í ágúst 2025 og fluttur til Þýskalands í nóvember. Afhjúpanir við réttarhöldin yfir honum gætu valdið erfiðleikum milli Úkraínu og Þýskalands og gefið stjórnarandstæðingum hliðhollum Rússum byr í seglin.“

Viðkvæmir innviðir

Samkvæmt Pancevski hafa flestir þeir sem komu að skemmdarverkunum snúið aftur til fyrra lífs. Sumir eru á því að þeirra verði minnst sem hetja í sögubókunum, ekki síst fyrir að vekja Þjóðverja og aðra Evrópubúa til meðvitundar um hættur þess að vera háður Rússum í orkumálum.

Tvennt gæti þó skemmt fyrir; ef upp kemst að stjórnvöld í Úkraínu voru sannarlega viðriðin málið og frekari uppljóstranir varðandi umhverfisáhrif skemmdarverkanna. Hið fyrra myndi hafa ófyrirsjáanlegar pólítískar afleiðingar í för með sér en mörgum þykir hið síðara ekki minna alvarlegt.

Talið er að allt að 485 þúsund tonn af metangasi hafi lekið úr Nord Stream leiðslunum í kjölfar skemmdarverkanna og um er að ræða langstærsta metanleka sögunnar. Fyrir utan augljós áhrif á loftslagsbreytingar hafa rannsóknir varpað ljósi á áhrif sprenginganna á nærumhverfið; rót á sjávarbotni og höggbylgju sem kann að hafa valdið dauða fjölda sjávarspendýra, meðal annars hnísutegundar í útrýmingarhættu.

Frá því að Rússar hófu innrás sína og Úkraínumenn neyddust til að grípa til varna hafa síðarnefndu sýnt fram á það hversu áhrifaríkar heimasmíðaðar og einfaldar lausnir geta verið. Ódýrir drónar eru nú orðnir mikilvægur þáttur í hernaðarlegum vörnum.

Hvernig sem fer má segja að Nord Stream skemmdarverkin séu annað dæmi, og áminning til umheimsins, um það hversu lítið þarf til að valda gríðarlegum skaða.

Jonathan Ford, sem skrifar um The Nord Stream Conspiracy fyrir Financial Times, segir það þannig einna mest truflandi við bókina að hún afhjúpar hversu veikir innviðir okkar eru fyrir utanaðkomandi áhrifum.

„Eitt Dirty Dozen teymi, fáeinir dýfingatankar fullir af sprengjuefnum og bingó!“