Full­veldið ekki bundið við sjálf­stæðan gjald­miðil

„Mér fannst ég hafa eitthvað að segja,“ svarar Arnór þegar Kristján Kristjánsson, stjórnandi Sprengisands, segir honum að óvenjulegt sé að einhver sem gegnt hafi stöðu aðstoðarseðlabankastjóra blandi sér í slíkar umræður.

„Ég er ekki ánægður með það hvernig umræðan er að þróast. Mér finnst hún vera of mikið bundin við einhver aukaatriði sem koma málinu lítið við. Það sem ég vildi gera var svona að draga upp stóru myndina varðandi spurninguna sem við stöndum frammi fyrir. Þetta er auðvitað mikilvæg ákvörðun.“

Bretar ekkert meira fullvalda eftir að þeir gengu úr ESB

„Það er nú sennilega eitt mest misnotaða hugtakið í umræðunni í dag,“ segir Arnór um fullveldið.

„Ég skrifaði, að mínu eigin mati, ágætisgrein um þetta sem kom út árið 2021, um peningastefnu og fullveldi. Að deila valdheimildum með öðrum, það er ekki afsal á neinu fullveldi. Fullveldið er til staðar svo lengi sem þú ert sjálfráður um það hvort þú ert í þessu sambandi eða ekki.“

Ferlið hafi verið gert skýrt með Lissabon-sáttmálanum og þetta hafi sýnt sig þegar Bretland gekk úr sambandinu.

„Þeir eru ekkert meira fullvalda eftir að þeir gengu út,“ bendir Arnór á. „Þeir þurfa áfram að búa við það að þeirra nánustu viðskiptaaðilar setja reglurnar sem þeir þurfa að starfa eftir.“

Fullveldi sé ekki bundið við sjálfstæðan gjaldmiðil

Arnór segir fullveldi Íslands ekki bundið við það að vera með sjálfstæðan gjaldmiðil. Arnór er gagnrýninn á þau rök sem heyrst hafa fyrir íslensku krónunni að hún mildi höggið í efnahagslegum sveiflum en þau hvíla á röksemdinni að þegar íslenskt efnahagslíf komist í kröggur gefi gengi krónunnar eftir sem styrki í kjölfarið útflutningsgreinar. Arnór segir fyrirbærið hafa verið rannsakað.

„Við sjáum ekki skýr merki þess að útflutningur bregðist við,“ segir Arnór. „Hann bregst mjög hægt við og þetta er ekki bara fyrir Ísland. Menn horfðu á þetta líka þegar Bretar gengu út úr Evrópusambandinu við Brexit, sumir áttu von á því að vegna þess að pundið féll þá myndi útflutningur Bretlands aukast en það gerðist ekki.“

Rannsóknir sýni þvert á móti að sveiflur á fjármálamörkuðum hérlendis fylgi í meginatriðum alþjóðlegum sveiflum.

„Þær sveiflur hafa hins vegar oft dálítið mikil áhrif á Ísland vegna krónunnar.“

Bregðast þurfi við breyttum aðstæðum á alþjóðavettvangi

Arnór segir aðstæður á alþjóðamálum gjörbreyttar, hvort sem litið sé til austurs eða vesturs. Í vestri reyni Kanada að auka efnahagslegt sjálfstæði sitt frá Bandaríkjunum og í austri hafi fyrrum Sovétríki valið efnahagslegt sjálfstæði frá Rússlandi eftir hrun Sovétríkjanna með því að ganga í ESB. Ísland búi að því að vera þegar í samstarfi við ríki sem við deilum gildum og hagsmunum með,

„Ég held að þetta sé algjört lykilatriði,“ segir Arnór.

Gildi og hagsmunir eru í rauninni eitt og hið sama. Við erum að tala um eins og virðingu fyrir fullveldi, virðingu fyrir landamærum, virðingu fyrir tjáningarfrelsi, sjálfstæði dómstóla og svo framvegis. Þetta eru grundvallarréttindi í samfélaginu.“

Arnór bendir í framhaldi á aðför Bandaríkjastjórnar gegn grænlenskum stjórnvöldum.

„Við höfum hingað til litið þannig á að Ísland og Bandaríkin deili ákveðnum grunngildum og hagsmunum. Þess vegna höfum við þennan varnarsamning. En eftir þessar aðfarir Bandaríkjanna gagnvart Kanada, gagnvart Grænlandi, og svo háttsemi þeirra í öðrum hlutum heimsins, þá hljótum við að spyrja hvort okkur standi ógn af þessu sambandi.“

Arnór tekur skýrt fram að hann sé ekki að tala um að slíta sambandi skyndilega við Bandaríkin.

„En við þurfum að huga að því að byggja upp fleiri stoðir undir okkar öryggishagsmuni og okkar sérstaklega efnahagsöryggishagsmuni.“

Ekki aðeins stærð heraflans sem tryggir öryggi

Heimsmyndin sé að einhverju leyti breytt og öryggi ríkja sé ekki einungis tryggt með hernaðargetu þeirra.

„Hernaðarlegt öryggi, strategískt öryggi og efnahagslegt öryggi, þetta fer saman. Þetta skilja Eystrasaltslöndin mætavel. Þau geta ekki verið fullvalda nema efnahagslega fullveldið sé tryggt – og það gera þau með þessu nánasta sambandi sínu við Evrópusambandið, sem er samband fullvalda ríkja,“ segir Arnór og útskýrir frekar.

„Það er ríkjasamband þar sem enginn einn aðili er algjörlega ráðandi. Auðvitað eru löndin missterk, þau eru misstór, en í grunninn er þetta samband þar sem jafnvel smæstu ríki geta haft áhrif og komið í veg fyrir breytingar sem fara gegn þeirra grundvallarhagsmunum.“

Arnór segir stóra málið vera öryggi landsins, það stroki út áhyggjur af því hvort að Ísland endi á að vera nettógreiðandi til ESB.

„Ég myndi samt vera fylgjandi því vegna þess að ég tel að þannig sé okkar framtíð og framtíð barna okkar öruggari.“

Arnór segir myndina skýrast þegar útilokunaraðferðinni sé beitt. Bandaríkin séu ekki lengur öruggt bandalagsríki og Rússland sé enginn vinur.

„Nú, hvað er þá eftir? Það er Evrópa, lönd Evrópusambandsins, Bretland, Norðurlönd og Kanada.“

Arnór segir of lítið úr stöðu mála í Bandaríkjunum gert með því að láta eins og hlutir muni falla í sama farveg þegar kjörtímabili Donalds Trump ljúki.

„Hann talar alls konar og segir kannski sjaldnast satt, en það er heil hreyfing á bak við hann,“ minnir Arnór á.