Brjósta­gjöf er svoddan streð…

Hvers vegna lýsum við móðurhlutverkinu með orðfæri strits og erfiðis?

Þessi fyrirsögn í The Times vakti athygli mína: „Brjóstagjöf er nógu erfið án þess að henni sé blandað í kynjastríðin.“ Greinin var á bak við greiðsluvegg og vel má vera að höfundurinn, Alison O’Connor, hafi síðan fært rök fyrir einhverju sem ég væri hjartanlega sammála. En það voru fyrstu fjögur orð fyrirsagnarinnar sem sátu í mér: Brjóstagjöf er nógu erfið.

Er hún það? Ég hafði þrjú börn á brjósti og þegar ég hugsa til baka er „erfið“ ekki orðið sem kemur upp í hugann. „Dásamlegt” er orðið. Ást. Gleði. Í raun „stórkostlegt… undursamlegt”—að minn eigin líkami gæti nært þessa örsmáu manneskju sem hafði lifað inni í mér í níu mánuði.

Var ég þreytt? Auðvitað. Var stundum erfitt að vakna á þriggja tíma fresti með aum brjóst… oh, ég vil bara fá að sofa í friði…? Vissulega. Og reynsla margra kvenna er mun erfiðari—brjóstabólga, ónóg mjólk, barn sem ekki nær taki; sumar konur geta alls ekki haft börn sín á brjósti. Ekki á að gera lítið úr þessum erfiðleikum. En hvers vegna þarf að lýsa móðurhlutverkinu eins og það sé stöðugt strit og erfiði? Meðganga er „æxlunarvinna.” Barnauppeldi er „ólaunuð umönnunarvinna,” heimilishald er „heimilisvinna“. Að halda utan um þarfir fjölskyldunnar er „tilfinningavinna.” Og um móðurhlutverkið sjálft er sífellt rætt út frá fórnum, tekjutapi og skertum starfsframa.

Öll þessi hugtök lýsa veruleika, en það er ekki í lagi þegar þau hætta að vera hagfræðilegar eða félagsfræðilegar skilgreiningar og verða að okkar helsta orðaforða um móðurhlutverkið. Ást verður að vinnu. Umhyggja verður að kvöð. Fórn verður að arðráni.

Móðir sem gefur barni sínu brjóst um miðja nótt er vissulega að gera eitthvað sem getur verið erfitt. Hún kann að vera örmagna og brjóstin gætu verið aum. En er „erfiði” besta orðfærið sem við eigum til að lýsa því sem á sér stað þegar móðir nærir barnið sitt? Heldur á litla líkamanum sem hún bar undir hjarta sér í níu mánuði. Barnið þekkir lyktina hennar, hlýjuna og röddina. En nú hefur okkur tekist að lýsa brjóstagjöf, þessu ævaforna og stórkostlega undri, eins og ólaunaðri vinnuvakt. Ég held að fyrri kynslóðir hafi ekki fegrað móðurhlutverkið um of, heldur hefur okkar kynslóð ekki tekist nógu vel að sjá fegurðina í því.

Það er erfitt að skrifa bók. Það er erfitt að byggja upp fyrirtæki. Það er erfitt að æfa fyrir maraþon. Það er erfitt að annast aldrað foreldri. Hjónaband getur verið erfitt. Nánast allt sem við teljum mikils virði krefst fyrirhafnar, fórna og óþæginda. En móðurhlutverkið virðist í auknum mæli þurfa á einhvers konar viðvörunarmerkingu að halda.

Þetta er sérkennileg arfleifð femínismans. Kvennahreyfingin krafðist þess með réttu að framlag kvenna væri metið að verðleikum. En við höfum byrjað að nota undarlega markaðsvæddan mælikvarða til að mæla lífsfyllingu kvenna. Launuð vinna táknar sjálfstæði, árangur og sjálfsmynd. Það sem kona gerir innan fjölskyldunar verður hins vegar að fá hagfræðilegt heiti—„ólaunuð vinna“—svo það sé ekki talið einskis virði.

Spáum aðeins í þá þversögn. Ef kona ver átta klukkustundum á dag í að annast börn annarra á leikskóla efast enginn um að hún er að vinna. Hún er starfsmaður og fær greidd laun. Ef hún ver sömu átta klukkustundum í að annast sín eigin börn virðumst við þurfa hugtakið „ólaunuð umönnunarvinna“ til að sannfæra okkur um að það sem hún gerir hafi gildi.

En gildi þessarar umönnunar var aldrei efnahagslegt. Auðvitað eru gildar ástæður fyrir því að meta ólaunaða heimilisvinnu til fjár. Hagfræðingar og stjórnvöld þurfa að skilja hvernig heimili virka og ekki á sjálfkrafa að ætlast til þess að konur annist alla ábyrgð á heimilinu einfaldlega vegna þess að þær eru konur. En það hjálpar konum ekki heldur að telja þeim trú um að túlka sérhvert kærleiksverk sem arðrán.

Við ættum að geta haldið tvennu í höfðinu samtímis: Móðurhlutverkið getur verið ótrúlega erfitt og það getur verið ótrúlega dásamlegt.

Fæðing getur verið sársaukafyllri en orð fá lýst og samt ein stórkostlegasta reynsla í lífi konu. Brjóstagjöf getur verið erfið, en hún getur líka verið undursamleg. Svefnlaus nótt vegna umönnunar barns getur bæði verið erfið og dýrmæt. Við getum valið að færa fórnir af fúsum og frjálsum vilja vegna þess að manneskjan sem við færum fórnina fyrir skiptir okkur meira máli en það sem við látum af hendi.

Við erum ótrúlega margmál þegar kemur að kostnaði móðurhlutverksins—tekjur, svefn, frelsi, starfsframi, sjálfræði yfir eigin líkama, frítími—en þegar að því kemur að tala um það sem móðurhlutverkið gefur okkur er okkur orða vant. Ást. Tengsl. Tilgangur. Blíða. Stolt. Gleði. Hamingja. Samband sem á sér enga hliðstæðu í lífi okkar.

Auðvitað er móðurhlutverkið vinna. En það er ekki bara vinna. Kannski þarf ekki að vara konur við því að fegra móðurhlutverkið, heldur ættum við frekar að segja upphátt og oft að þrátt fyrir allt erfiðið sem því fylgir er móðurhlutverkið dásamlegt.

Við ættum við að hætta að tala um það fallegasta og undursamlegasta sem við konur gerum eins og einhver skuldi okkur yfirvinnukaup.

Höfundur er fjölmiðafræðingur.