Fangar þurfi að fylgja sam­þykktri dag­skrá í dagsleyfum

Þetta kemur fram í svörum frá Fangelsismálastofnun við spurningum Vísis í kjölfar umfjöllunar um dagsleyfi Hannesar Valle Þorsteinssonar. Stofnunin kveðst almennt ekki tjá sig um einstaka fanga. Svörin lýsa því almennum reglum og framkvæmd dagsleyfa, án þess að tekin sé afstaða til afplánunar Hannesar eða atviksins sem fjallað var um.

Móðir sem var meðal foreldra sem kærðu Hannes vegna meintra brota á leikskólanum Múlaborg sagði í samtali við Vísi að hún hefði séð hann fyrir utan heimili sitt 5. september, þegar hann hefði verið í dagsleyfi. Hún lýsti því sem nýju áfalli og óttaðist að börnin gætu rekist á hann í hverfinu. Í fréttinni kom ekki fram að hann hefði haft samband við brotaþola eða aðstandendur þeirra.

Hannes var í maí dæmdur í þriggja ára fangelsi fyrir nauðgun gegn ungri stúlku á leikskóla og afplánar á Sogni, sem er opið fangelsi.

Meta brotið, hegðun og meðferðarþátttöku

Að sögn Fangelsismálastofnunar eru dagsleyfi liður í því að undirbúa endurkomu fanga út í samfélagið í áföngum. Fangar leggi fram ítarlega dagskrá sem stofnunin samþykki eða geri athugasemdir við.

Samkvæmt 60. grein laga um fullnustu refsinga skal við mat á umsókn skoða brotið, sakaferil, afplánunarferil, hegðun og meðferðarþátttöku. 

Sérstaka gát skal sýna vegna meðal annars kynferðisbrota.

Strok útilokar leyfi í minnst tvö ár, misnotkun fyrra leyfis í átta mánuði og áfengis- eða vímuefnaneyslu eða agabrot í sex mánuði.

Skilyrði um ferðir, samskipti og eftirlit

Samkvæmt 65. grein laganna má fangi hvorki fara úr landi né neyta eða hafa áfengi, vímuefni eða lyf sem honum eru ekki ætluð. Ferðir og athafnir verða að samræmast tilgangi leyfisins.

Auk þess má setja skilyrði um:

• Bann við komu á ákveðna staði eða samskiptum við tiltekna einstaklinga.
• Rafrænt eftirlit.
• Tilkynningar til lögreglu eða fangelsisyfirvalda.
• Að tilteknir einstaklingar annist ferðir til og frá fangelsinu.
• Öndunar-, blóð- eða þvagsýni.
• Líkamsleit við endurkomu.

Umsókn skal vera skrifleg. Fanginn undirritar samþykki skilyrðanna og fær skírteini með reglum og afleiðingum brota samkvæmt 66. grein.

Að sögn Fangelsismálastofnunar er unnt að setja skilyrði um að fangar umgangist ekki brotaþola í dagsleyfum og er það ávallt gert þegar t.d. er um að ræða kynferðisbrot gegn börnum. Í slíkum tilvikum er sérstaklega farið yfir dagskrá leyfisins og sem dæmi væri almennt ekki fallist á að einstaklingur með slíkt brot verji dagsleyfi á stað eins og sundlaug þar sem börn og aðrir viðkomandi hópar eru til staðar.

Tímamörk á dagsleyfum

Samkvæmt 59. grein laganna veitir forstöðumaður leyfið með samþykki Fangelsismálastofnunar. Almennt þarf samfelld afplánun að ná þriðjungi refsitímans og minnst einu ári. Eftir fjögur ár má veita leyfi þótt þriðjungur sé óliðinn.

Hámarkið er tólf leyfi árlega með minnst 30 daga millibili. Leyfi varir mest 14 klukkustundir, með undanþágu vegna langrar heimferðar.

Brotaþolar geti óskað upplýsinga

Fangelsismálastofnun segir brotaþolum alla jafna tilkynnt um dagsleyfi hafi þeir sérstaklega óskað eftir upplýsingum um tilhögun afplánunar.

Á vef stofnunarinnar kemur fram að heimilt sé að veita upplýsingarnar ef brotaþoli óskar þess og brýnir hagsmunir hans krefjast þess. Þar undir geti meðal annars fallið upplýsingar um dagsleyfi.