Kílómetragjald á umönnun

Alma Ýr Ingólfsdóttir, Guðmundur Ármann Pétursson, Stefanía Hulda Marteinsdóttir og Vigdís Gunnarsdóttir skrifa 16. september 2026 09:32

Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2027 er boðuð 15,9% hækkun kílómetragjalds. Fyrir fjölskyldur fatlaðra barna bætist hún við kostnað sem erfitt er að draga úr. Akstur til lækna, í þjálfun, skóla og önnur úrræði ræðst af þörfum barnsins og því hvar þjónustan fæst.

Þegar þjónusta er ekki í nærumhverfi barnsins þurfa foreldrar að sækja hana annað. Þeir verja tíma í ferðirnar, bera kostnaðinn og greiða ríkinu fyrir hvern ekinn kílómetra. Því lengra sem er í þjónustuna, þeim mun hærri verður reikningurinn.

Fyrir sum einhverf börn eru almenningssamgöngur ekki raunhæfur kostur. Áreiti, bið og ófyrirsjáanleiki geta gert ferðina óviðráðanlega. Bíllinn getur líka verið staður þar sem barn finnur ró þegar annað bregst. Sá akstur er hluti af daglegri umönnun sem sést illa í almennum forsendum skattlagningar.

Þessar fjölskyldur geta ekki einfaldlega brugðist við hækkuninni með því að aka minna. Barnið þarf áfram að komast í skólann, til læknisins og í þjálfunina. Þegar valkostirnir vantar verður hækkunin að auknum kostnaði við að sinna þörfum barnsins.

Í reglum um bifreiðagjald er þegar tekið tillit til stöðu þessa hóps. Þeir sem fá umönnunargreiðslur vegna örorku barns geta fengið bifreiðagjald fellt niður af einni bifreið, að uppfylltum skilyrðum. Sú niðurfelling nær hins vegar ekki til kílómetragjalds. Stjórnvöld viðurkenna þannig þörfina fyrir ívilnun vegna bílsins en veita ekki sambærilega ívilnun vegna notkunar hans.

Kílómetragjaldið kom í stað bensín- og olíugjalda við breytinguna í ársbyrjun 2026. Því verður ekki allur reikningurinn talinn nýr viðbótarkostnaður hjá öllum bíleigendum. Það breytir þó engu um áhrif fyrirhugaðrar hækkunar á fjölskyldur sem þurfa að aka mikið og hafa lítið svigrúm til að breyta því.

Jafnræði verður ekki tryggt með því einu að rukka alla samkvæmt sömu gjaldskrá. Það þarf líka að horfa til þess hvers vegna fólk þarf að aka og hvort það hafi raunverulegt val. Þegar fötlun barns og staðsetning þjónustu kalla á aukinn akstur eiga stjórnvöld að taka tillit til þess.

Alþingi ætti að nýta afgreiðslu fjárlaga og tengdra lagabreytinga til að tryggja undanþágu frá kílómetragjaldi fyrir þá sem njóta niðurfellingar bifreiðagjalds vegna umönnunar fatlaðs barns. Verði önnur leið valin þarf hún að veita sambærilegan fjárhagslegan létti og vera einföld í framkvæmd. Foreldrar þurfa ekki enn eitt umsóknarferlið til að sanna þörf sem hefur þegar verið metin.

Fjölskyldur fatlaðra barna bera þegar mikla ábyrgð á að brúa bilið milli þarfa barnanna og þeirrar þjónustu sem þeim stendur til boða. Fjárlög næsta árs eiga að minnka þá byrði. Fyrirhuguð hækkun kílómetragjalds gerir hið gagnstæða nema gripið verði til mótvægisaðgerða.